ماذا تعرف عن بلاد العرب في ايران؟ (7)

رامز فی دلیل الخلیج

مصدر : دلیل الخلیج - القسم الجغرافی - الجزء الخامس - تألیف : ج . ج لوریمر

هي أقرب المناطق الشرقية لعربستان، وهي متصلة بالقسم الشمالي للإقليم و ربما تعتبر - برغم الانفصال في الإدارة - ضمن عربستان الشمالية.

الحدود:

يحد منطقة رامز علي طول حدها الشمالي الشرق بسلسلة تلال كوه كنج التي تصل إلي نهر رامز، ويحد الركن الجنوبي الشرقي بنهر مارون أعلي جيزان التي تعتبر ضمن مناطق الأقليم، ويسير الحدمن جيزانعلي بعد مسافة قصيرة من الضفة اليسري لنهر مارون إلي مكان يسمي جم منيع علي الجراحي ويبعد 3 أميال أسفل التقاء نهر رامز بنهر مارون، ويواصل سيرهم نجم منيع نحو التلال الطينية والصخرية المنخفضة التي تلتقي بنهر الجراحي وتواصل سيرها إلي نقطة تقع علي طريق رامز - ناصري علي جانب الشرقي لسهل البعيرش وتبعد 9 أميال شرق المربيشة. والمتبقي من الحد هو خط متصليصل بين البعيرة ويعبر نهر كوبال علي بعد 4 أميال أعلي الجسر الذي علي النهر.

المميزات الطبيعية :

المنطقة سهل خصب، ويقال، إن نصفها تقريباً يروي بواسطة المجاري والينابيع، وأهم المجاري هو نهر رامز أو المجري الأعلي لنهر الجراحي، في المنطقة المحصورة بين خروجه من التلال والتقائه بنهر مارون، ويوجد فرع من الجراحي، في المنطقة المحصورة بين خروجه من التلال والتقائه بنهر مارون ، ويوجد فرع من الجراحي بين ذلك الاتصال ومنطقة تفرعه أو خروجه من النهر الأصلي، وكذلك نهر مارون الذي يعتبرمن أهم المميزات في الجزء الجنوبي الشرقي من المنطقة، وتوجد تفصيلات أخري تتعلق بهذا الموضوع في مقالتي نهري الجراحي ومارون . ويعبر مجري جابول جزءاً من المنطقة التي يوجد فيها طريق رامز ـ ناصري، وقد ذكرت في مكان آخر منهذا الكتاب.

السكان:

سكان منطقة رامز همأهل مدينة رامز بصفة خاصة مع خليط من العرب واللور والبهبهاني والقنواتي، الذين يمتون بصلة للمناطق المجاورة وخاصة سكاندزفول وشوشتر.

واللور الذين يأتون في المرتبة العددية الثانية هم بصفة خاصة جهارلنغ وبختياريون ومن بينهم شير عليوالطواويس وكوهجلس والبهمري وبيرإحمد وأغاجري وطيبي.

وينتمي العرب لقبيلة حميد وآل خميس وبني لام ومعظمهم مستقرون أو شبه مستقرين ويعملون بالزراعة. ويقال أن نصف رجال اللور مسلحون وخمسهم خيالة.ومدينة رامز هي أهم مكان في المنطقة. ويبلغ العدد الكلي للمنطقة حوالي 12000 نسمة بما في ذلك آل خميس مع أن نصفهم غير مستقرين، كما يبدو في الجدول المذكور فيما بعد.

الزراعة:

يزرع في رامز الأرز والقطن والسمسم والقمح والشعير والفول والبرسيم والطباق، كما تزرع الفاكهه والنخيل والبرتقال الحلو والمشمش واللوز، وزراعة الفاكهة أُدخلت حديثاً باستثناء النخيل. ويحكم المنطقة في الوقت الحاضر رؤساء البختيارين وقد وعدوا بتحسين الأحوال في المنطقة وخاصة أحوال سكان المنطقة الجراحي التي بعدها. وتوجد 20 مطحنة قمح تدار بواسطة القوة المائية في المنطقة ووحدة القياس هي الخيش أو شئ يبلغ اتساعه خمسة أطنان مِنْ رامز مِن القمح أو الشعير.

التجارة:

المدينة هي المركز التجاري الوحيد، والصادرات هي القمح والشعير والسمسموالأرز والدهون الحيوانية والصوف وجلودالحيوانات، وهي منتجات المنطقة. وتصدر هذه المنتجات مباشرة إلي كل منناصري والمحمرة، أما الواردت فهي المعادن والسكر والشاي والقهوةوالتوابل والشموع ، وتستورد هذه البضائع منناصري ،ومنّ يساوي 106 أرطال إنجليزية.

الإدارة:

يدير هذه المنطقة الخان البختياري الذي يجبي* الضرائب ودخلها يقدر بنحو 15,000 تومان للخزانة الإيرانية في شوشتر، وتجمع الضرائب علي الزراعة عيناً بنسبة ربع الإنتاج الكلي في حالة القمح والشعير والكتان والقطن والفول والطباق، وبنسبة الثلث في حالة السمسم والأرز. أما المحاصيل التي لا تروي رياً عادياً فإن ضريبتها تحصل بنسبة 33 توماناً نقداً عن كل فدان. وقد بلغ الدخل من الضرائب في سنة 1905 عيناً 2000 منّ رامزي من القمح و 12000 منّ من الشعير، و 100 منّ من الفول و 1500 منّ من الكتان و 70 من الطباق و 12,000 من الأرز و 1000 من السمسم، وقد بلغت قيمتها الكلية 55,000 تومان وفي نفس السنة كانت المساحة المزروعة علي مياه الأمطار 2000 فدان وبلغ ثمن أنتاجها 6500 تومان.

وفيما يلي قيمة الدخل الضريبي للمنطقة في الوقت الحاضر:

الأراضي الغير مروية بالطريق العادي

المساحة بالخيش	الملاك
600	سمسم السلطان ومنتظم الدولة
600	شهاب السلطنة وآخرون

الأراضي مروية

المساحة بالخيش	الملاك	نصيب الملاك بالمن	الملاحظات
۵۰۰	عزالسلطنة	۵۵۰	كان نصيب المالك يتراوح مابين ۷۰۰ـ۸۰۰ منّ رامزي بسبب اتلاف البرد للزراعة
۱۰۰	سمسم السلطنة	۶۰۰	ـــــ
۵۰۰	منتظم الدولة ومنظم الدولة	۱۰,۰۰۰	ـــــ
۴۵۰	شهاب الدولة	۱۰,۰۰۰	ـــــ
۳۵۰	خان حسن		ـــــ
۲۵۰	صارم الدولة وشجاع السلطان	۱۵۰۰	ـــــ

ويبرر الفروق الكبيرة الملحوظة في نسبة القيمة الإيجابية. اختلاف الإنتاج من مكان لآخر، والسكان قانعون بنظام الحكم الحاضر ، والملاك مشغولون بتحسين أحوال أراضيهم ومد قنوات الري لها.

الطبوغرايا:
بين الجدول الآتي أهم الأماكن المعمورة في منطقة رامز وبعض المعلومات التي أمكن جمعها عنها:

الاسم	الموقع والأسلحة	المنازل والسكان	الملاحضات
قلعة مير عبدالله	علي بعد ميل ونصف شرق مدينة رامز	۴۵ منزلاً لأهل رامز ويملكون ۲۵ بندقية	وتسمي القرية أيضاً بنه أخوند ويملكها منتظم الدولة
بنه ملا أحمد	علي بعدميلين جنوب شرق مدينة رامز.	۱۵ منزلاً لأهل رامز ويملكون ۱۰ بنادق.	يملكها منتظم الدولة
بنة قائد علي خان	تجاورالأخيرة.	۲۰۰ منزل	يملكها أرزلان خان و حسن خان.
باسيدي	عليبعد أميال جنوب شرق مدينة رامز	۵۰ منزلاً لأهل رامز ويملكون ۲۵ بندقية.	المياه من نهر رامز ويملكها شهاب السلطنة
بايمان	بين قلعة مير عبدالله وده يورعلي الجانب الغربي لنهر رامز.	۲۰ منزلاً للأشراف وقليل منأهل رامز ولا يملكون بنادق.	يوجد بها نخيل ومزرع ويملكها منتظم الدولة
دوركل	علي بعد ميل من الضفة اليمني لنهر رامز.	۴۰ منزلاً من الطين لبهمي اللور.	بها حدائق ويملكها عزالدولة.
دوكهك	علي بعد ۴ أميال شرق دويور.	۳۰ منزلاً من الطين لبهمي اللور.	يوجد بها مطحنتان يملكها السادة، وبعض الأشجار.
جيزان	علي بعد ۳۳ ميلا جنوب جنوب شرق مدينة رامز. و علي بعد ۳۴ ميلا شمال غربي مدينة بهبهان.	۱۲۵ منزلاً لبهمي اللوروأغا جيري وبير أحمدي	وتنطق جيزونوأرض القرية تروي رياعادياًويملكها شهاب السلطنة. تنتهي منطقة رامزجيزان بأميال قليلة
جو أسياب	علي بعد نصف ميل شمال مدينة رامز.	۳۰ منزلاً لأهل رامز.	يملكها منتظم الدولة وبها ضريح لإمام زاده.
كيمه	علي بعد ميل واحد، جنوبغرب مدينة رامز.	۱۰۰ منزل من الطين لأهل رامزويملكون ۶۵ بندقية	نصفها يملكها شهاب السلطنة والنصف الآخر يملكه أرزلان خان و حسن خان
مال قائد	قريباً منالضفة اليسري لنهر رامز علي بعد ميل ونصف أعلي باسيدي	۳۰ منزلاً لأهل رامز ويملكون ۱۵ بندقية.	يملكها شهاب السلطنة
ممهية	علي الضفة اليسري نهر كوبال، وعلي بعد ميل واحد من التلال الجيرية وعلي بعد۷ أميال من مدينة رامز.	۱۰ أكواخ لأهل رامز	تنطق بالإيرانية مميوهي أو مميوي،ويملك القرية وجوارها منتظم الدولة وبها زراعات طيبة ويروي بعضها من نهر كوپال.
ميربچه	علي بعد ۱۱ ميلاً غرب جنوب مدينة رامز.	...	انظر مقالة ميربجه
باي كجي	علي بعد ميلين شمال شرق مدينة رامز.	۶۵ منزلاً وبعضها أكواخ بعضها للبهمي اللور وبعضها للزرجنة أحد فروع البختياريين والبعض الآخر لأهل رامز ويملكون ۱۵ بندقية.	يملكها صمصام السطنة ويحصلون علي الماء من الآبار.
بليم	علي بعد ۶ أو ۷ أميال جنوب جنوب شرق مدينة رامز نحو الشرق من مدينة رامز.	۷۵ منزلاً للبندلي اللور والبختياريين وقليل من أهل رامز.	يملك بليم خان و أرزلان خان و حسن خان ورثة المرحوم السردار مفغم
قمار	علي بعد ميل و نصف جنوب مدينة رامز.	۱۰ منازل للبغلو اللور المتفرعين من فرعي البهمي والطيلي والبختياريين	وتنطق جمار، ويملكها أرزلان خان وحسن خان.
قندقي	علي بعد مسافة قصيرة من غرب كيمة	۲۵ منزلاً لأهل رامز والزرجنة أحد فروع البختياري.
كروهي راه دار	علي بعد أميال قليلة من المميوحية وتعد من مدينة رامز.	منازل قليلة لشير علي البختياري، ولعرب.	يملكها اصمصام السلطنة.
مدينة رامز.	علي بعد ۴۸ ميلا شرقي ناصري علي نهر كارون.		انظر مقالة مدينة رامز.
رستم أباد	علي بعد ۳ أميال شمالي غرب سلطان أباد.	۵۰ منزلاً من الطين والأعشاب للور ولبير أحمدي والبختياريين ويوجد۳۰ بندقية.	يملكها أرزلان خان وحسن خان.
سرجشمه	علي بعد أميال شمالي غرب مدينة رامز.	۲۵كوخاً لأهل رامز وقليل من العرب ربما من فرع آل خميس.	يملكها منتظم الدولة ويوجد ضريح بهذا المكان.
سرتاو	علي بعد ۳ أميال شرقي مدينة رامز.	۱۲۵ منزلاً للبهمي و ۱۰ منازل لأشراف مدينة رامز والقرية الهامة مبنية بالطين وبها أكواخ وحولها كذلك	يملكها عز السلطنة وتوجد بها حديقة وقناة ويوجد قريباً منها ضريح إمام زاده عباس.
كوت الشيخ	عليبعد۴ أو ۵ أميال من المميوحية	رابيتان بها مخيمات للعرب تبعد ميلا ونصف عن الرابيتين
قلعة الشيخ	علي بعد ۱۲ ميلا جنوب شرق مدينة رامز.	۱۰۰ منزل لقبيلة عربية تسمي المير ويملكون ۳۵بندقية.	يملكها أرزلان خان وحسن خان، وبالقرية قليل من الجاموس، وبالمكان قلعة في مواجهة الضفة اليمني لنهر رامز.
سلطان آباد	علي بعد ۱۸ ميلاً جنوب جنوب شرق مدينة رامز وعلي بعد ميل من الضفة اليمني لنهر مارون.	۵۵ منزلاً لشير علي البختياريين وبعضهم من اللور والبعض الآخر من آلخميس المتفرعين من بني رشيد.	يملكها ارزلان خان وحسن خان ولديهم منازل ضخمة في هذا المكان ويوجد مجري صغير من نهر مارون بين هذه القرية و قرية رستم أباد.
تغلي	قريباً من كيمة.	۲۰ كوخاً لآل خميس ويملكون ۱۰ بنادق.	يملكها أرزلان وحسن خان.
ده يور	علي بعد ۵ أميال شرقي مدينة رامز.	۸۰ منزلاً من الطين للأشراف وبينهم بعض اللور. ويملكون عدداً قليلاً من البنادق.	يوجد هنا فواكه و ۱۰۰ نخلة وضريح للسيد حسين زاهدان ويملك المكان صارم الدولة.
زرنيني	علي بعد ۴ أو ۵ أميال من مدينة رامز.	۵۰ كوخاً لآل خميس.	وتنطق زريني ويملكها منتظم الدولة والمرحوم السردار المفخم ويملك بعض الأراضي عز الدولة.

مدينة رامز
وتسمي أيضاً رام هرمز وسوق رام هرمز، وهي أهم مدينة في الإقليم المسمي باسمها، وتقع علي بعدميلين أو ۳ أميال من الضفة اليمني لنهر رامز، وعلي بعد ۱۲ميلاً أعلي التقائه بنهر مارون وعلي بعد ۴۸ ميلاً شرق ناصري. وتبدأ تلال إقليم البختياري علي بعد ميلين أو ثلاثة أميال شمال هذا المكان. وتتكون مدينة رامز من ۵۰۰ منزل معظمهامن الطين ولكن بعضها مبنية بالحجارة، التي يملكها خان البختياري الذي يقيمفي فصل الشتاء. ويبلغ عدد السكان ۳۰۰۰ نسمة من خليط من السلالات يعرفون بأهل هرمز.

ويوجد بالمدينة ۱۰۰ محل تجاري متنوعة، ومطاحن للحبوب ويباع الخشب وأعشاب الوقود والفحم بها بأسعار رخيصة. كما توجد بها كثير من الحدائق علي الجانب الجنوبي للمدينة وكذلك النخيل وأشجار البرتقال والرمان والتين والليمون والعنب التي تروي من نهر رامز عند خروجه منالتلال علي بعد خمسة أميال من رامز ، والمياه حلوة ومتوفرة وصالحة للشرب ، ويقال إن بالمدينة آباراً يبلغ عمقها ۵۰ قدماً ولكنها قليلة الاستعمال. ومدينة رامز هي المركز التجاري للمنطقة. ويوجد تلغرافي تابع للحكومة الإيرانية إلي ناصري علي أحد جانبي المدينة وخط تلغرافي آخر علي الجانب الثاني ، ولا يوجد بها مكتب بريد ، ويبدو أن المدينة كانت أوسع رقعة مما هي عليه الآن ، وبها ضريحان أحدهما يسمي هفت تنان ويقع في الركن الشمالي الشرقي للمدينة بين حدائق النخيل ، والآخر يسمي علمدار شمال وسط المدينة عند طرفها.

وقد كانت رامز مدينة مزدهرة في القرن العاشر ومشهور بجودة حريرها الخام ، وبها أسواق طيبة ومسجد فاخر ومكتبة شهيرة وقد اشتق اسم رامز هرمز من اسم الملك هرمز.

ماذا تعرف عن بلاد العرب في ايران؟ (6)

عربهای کمری یا مقلوبه (جبیلات)

مصدر : تاریخ خوزستان از  افشاریه تا دوران معاصر - موسی سیادت

«عرب‌ها از دوره هخامنشی و بخصوص اشکانیان برای حکومت و مردمان ایران شناخته شده‌اند و می‌دانیم که پیروزی بی نظیر ایران را عهد «أزد» (اشک سیزدهم) (٩٢ ‏هم) در اولین جنگ خود با روم «کراسوس» به طور قطع مرهون کمک و همراهی اقوام عرب در گمراه کردن رومیان بود.»[١] همچنین عرب‌ها در دوره ساسانیان و پیش از آن در سواحل جنوبی ایران می‌زیستند و بر آن مناطق مسلط بودند. چنانکه شاپور اول (٢٤١ ـ ٢٢٦‏م) برای سرکوبی برخی از حکام قبایل عرب به اهواز (خوزستان) رفته و پس از غلبه بر ایشان عازم میسان (دشت میشان «دشت آزادگان» و عماره عراق امروزی) کشته و امیر آن را که عرب بوده شکست داد و بر تمام نواحی جنوب ایران استیلا یافت»[٢] «مهاجرت عرب‌ها به ایران از راه دریا و خشکی بوده، چنانکه ساحل نشینان «خلیج فارس» از مناطق ساحلی بحرین، کویت و عمان بسوی سواحل جنوبی ایران مهاجرت کردند و از راه خشکی از محدوده «دشت میسان» بسوی شرق سرزمین عیلام (خوزس‌تان و...) آمده و سپس مناطق جنوبی ایران نیز کوچ نمودند. چنانکه «کورتیوس رفوس» که در دهه‌ی اول قرن سوم میلادی می‌زیست می‌نویسد: عرب‌ها پیش از این تاریخ در نواحی کرمان و فارس می‌زیستند و بدین ترتیب عرب‌ها پیش از ساسانیان در ایران بودند. در دوره زمامداری شاپور دوم ساسانی (٢٩٠‏م) به پیروی از سیاست آشوریان در سرکوبی برخی از قبایل عرب توسط پادشاهان جابجا شدند. از جمله: عشایر بکرین وائل به کرمان و آبان که به «بکر أبان» معروف شدند و قبیله «ابنو حنظله» را به «رمیله» از توابع شوشتر اسکان داد. اضافه می‌شود که عرب‌ها محدوده ایران و توابع در جنگ‌های شاپور دوم (٢٩٠ ‏م) با امپراطوری روم شرقی (بیزانس) وی را همراهی کرده و عملاً در جنگ شرکت داشتند.»[٣] 

احمد کسروی نویسنده معاصر ایران در مورد مهاجرت عرب‌ها دوره‌ی ساسانی می‌نویسد: «در زمان ساسانیان طایفه‌هایی از تازیکان (عرب‌ها قبیله بنی طی = تازیک = تاجیک (جمهوری تاجیکس‌تان (طازیک) آسیای میانه» در گرمسیرهای ایران از خوزس‌تان و پارس و کرمان نشیمن داشته اند. یکی از این طایفه‌ها «بنوالعم» ‏بود که شاید نخستین طایفه تازیک بوده‌اند که رخت مهاجرت به درون ایران کشیده‌اند. این طایفه در خوزس‌تان در دو شهر «‏نهرتیری» (نزدیک سوسنگرد امروزی) و مناذر کبری (نزدیک شوشتر) نشیمن داشته‌اند و از بومیان آنجا به شمار می‌رفتند.»[٤] 

« ‏ابن خلدون درباره بسیاری از قبایل عرب در آغاز اسلام مطالبی از این قبیل می‌نویسد: «فلان قبیله در کشورهای اسلامی پراکنده شدند یا در آغاز اسلام مهاجرت کردند و کسی از ایشان در عربس‌تان نماند اینکه اکنون در سایل عراق و مصر و شام و سودان و شمالی آفریقا و جاهای دیگر به زبان عربی سخن گفته می‌شود دلیل دیگری است که عرب‌ها گروه گروه که به این سرزمین‌ها مهاجرت کرده بودند. چه در دنیای قدیم برای نشر زبان در کشورهای بیگانه جز کوچانیدن انبوهی از مرم آن زبان بدانجا و آمیزش با بومیان راهی نبوده است.[٥] می‌دانیم تنها در خراسان در همان قرون اولیه ٢٥٠ ‏هزار نفر عرب وجود داشتند.» 

‏هنوز تبار بخش مهمی از ایرانیان شهری و روستائی و ایلی از سادات «شیبانی ها، انصاری ها، مدنی ها، یثربی ها، ریاحی ها، علم ها، بنی کعب‌ها و. .. به عرب‌ها می‌رسد.» ‏عرب‌ها ایرانی نیز از مرحله ایلی به قومی سیر کرده و با تغییر زبان هویت قومیشان در میان فارس‌های ترک ها، گیلک‌ها و کردها و سایر اقوام ساکن ایران در ایران شمالی و شرقی تحلیل رفت.[٦]

‏منابع عربی قرن‌های نهم و دهم این را که چگونه عرب‌ها در طی فتوحات خویش در شهری بزرگ مسکن می‌گزیدند. در شهرها تنها سرداران و ماموران کشوری عرب و نمایندگان روحانیون مسلمانان (که در آغاز امر تقریباً همه عرب بودند.) منزلی نمی‌کردند بلکه اعضای خانواده‌های اینان نیز همراهشان بودند. بدین قرار همه عرب بودن عده‌ی عرب‌های که در نقاط مفتوح منزلی می‌گزیدند بسیار بود. مهاجرت عرب‌ها به ایران به جریان فتوحات ایشان مربوط بود. ولی دستگاه خلافت پس از تسخیر ایران نیز عده جدیدی از تازیان را به منظور تقویت نفوذ عرب‌ها برای سکونت دائم به ایران گسیل داشت. مثلاً در زمان معاویه نخستین خلیفه اموی در سال ٦٧٢ ـ ٦٧١ میلادی حاکم عراق در کوفه مقرر داشت و از آنجا سراسر زمین شرقی خلافت را اداره می‌کرد. پنجاه هزار سپاهی عرب را با خانواده هایشان به نیشابور و مرو و بلخ و دیگر شهرها و حتی دهکده‌های خراسان و تخارس‌تان اعزام کرد تا در آن نقاط سکونت اختیار کنند و به عملاً ایشان زمین و خانه داد.»[٧]

«در مورد مهاجرت عرب‌ها پس از پیدایش اسلام یعقوبی از مؤلفان قرن سوم هجری در کتاب «البلدان» که از یکایک شهرهای ایران نام می‌برد کرج را که نشیمن «ابودلف عجلی» معروف و خاندان و پیروانش بودند می‌نویسد: مردمش عجم‌اند مگر آنان که از خاندان عیسی بن ادریس عجلی باشند یا از دیگر تازیکان که بدیشان پیوسته‌اند درباره قم می‌نویسد: بیشتر مردش از مذحج و از اشعریانند. سپاهان (اصفهان - جی) را می‌نگارد: بیشتر مردمش بزرگان و دهگانانند و گروهی نیز از ثقیف و بنی تمیم و ضبّه و خزاعه و بنی حنیفه و بنی عبدالقیس و دیگران بدانجا رفته اند. ری را می‌نویسد: عرب هاش اندک است. طوس را می‌نگارد: گروهی از تازیکان از قبیله «طی» و دیگران هستند ولی بیشتر مردمش عجم‌اند. مرو را می‌نویسد: گروهی از تازیکان أزد و تمیم و دیگران در آنجا هستند. درباره همه خراسان می‌نویسد: در همه‌ی شهر‌های خراسان گروهی از تازیکان از مضر و ربیعه و دیگر تیره‌های یمن هستند.[٨] 

یعقوبی از آمیختگی «عرب و عجم» مردم قزوین، دماوند، دینور، صمیره، نیشاپور، سخن می‌گوید همچنین از حضور عرب ها، بنو أزد، بنوتمیم و جزاینان در مرو همچنین اهالی «بست» خود را از احفاد یمنی از قبیله «حمیر» می‌دانند.[٩] بسیاری از عرب‌ها نیز در هرات بودند.[١٠] 

‏حسن بن محمد القمی به استناد «تاریخ گمشده» حمزه اصفهانی می‌نویسد: «استقرار عرب‌ها در اصفهان و حومه در زمان «حجاج» را شرح داده است.[١١] یاقوت حموی از اخلاف «‏بنی أزد» و «بنو مهلب» در جیرفت گفته است بنو تمیم و بنی طی در یزد اقامت گزیده بودند در حدود العالم از ٢٠ ‏هزار عرب در بیابان کوزگانان خراسان سخن گفته که گویا گوسفندان و شتران بسیار داشتند در فارس نیز ایل عرب پر جمعیتی وجود داشت که ما بین شیراز و اصفهان و یزد ییلاق و قشلاق می‌نمود. عرب میش مست در خراسان، قراء ترشیز و قراین را داشت. در قرن نوزدهم میلادی گروههایی از عرب‌ها میش مست میان کاشان، لارو لواسان صحرانشین بودند. 

‏(میرزا عبدالرحیم ضرابی) همچنین منابع تاریخی می‌گوید که در سالی (٥٢ هـ ق / ٦٧٣ - ٦٧٢م) پنجاه هزار مرد عرب با خانواده‌های خود به خراسان آمدند که نیمی از آنها بصری و نیمی دیگر کوفی بودند. اگر شمار مرىها پنجاه هزار تن بوده است افراد خانواده آنها بیش از سه برابر آنها می‌باشد. گذشته از این کوچ بزرگ مردم در سال (٦٤هـ ق / ٦٤٨ - ٦٨٣م) گروه دیگری از قبایل عرب به خراسان آمدند در سیس‌تان و شرق خراسان و حدود قومس (بین سمنان و دامغان) طوایف «قیس» غلبه داشتند. طایفه دیگری که قدری دیرتر از دیگران به خراسان آمده بود طایفه «أزد» بود که با آمدنش به خراسان گروه پراهمیت دیگری را در آن دیار تشکیل داد. »[١٢]

‏عرب‌ها در دیگر نقاط ایران نیز بودند از بنوشیبان در طبس (جنوب خراسان) از سند «اوون» را «سرجان ملکم» دیده است. 

عرب‌ها کمری استان فارس

«عرب‌ها خمسه که در اصل از نجد، عمان و یمن آمده‌اند (قرن هفتم هجری قمری) و در اس‌تان فارس متوطن شدند، از ایلات وابسته به اتحادیه خمسه فارس (قبیله عرب) «مجموعه آگاه» ایلات و عشایر (ص ٣٩ - ٣١ ‏) و (تاریخ ایران سرپرسی سایکس(ص ٦٧٣ ‏) که بنام ایل عرب معروف می‌باشد این ایل به دو بخش بزرگ «شیبانی» و «جباره» و تیره‌های متعدد تقسیم می‌شود و همه ساله از لارس‌تان در جنوب فارس تا اقلید در شمالی آن در ناحیه‌ای که در شرق سرزمین ایل فارس زبان «باصری» ‏قرار دارد کوچ می‌کنند «دو تیره جباره و شیباین عده‌ی آنها در دوره قاجاریه بالغ بر ١٥ ‏هزار نفر است. که محل ییلاق آنها در بلوک «بوانات، قنقوری، سرچاهان» و «بندرعباس و لار» و محل قشلاق آنها در بلوک «محله سبعه» یعنی فسا و داراب و جهرم و رودان احمدی تا تنگ دالان و نیریزوده بیده است. از بین ایلات عرب اس‌تان فارس ایل شیبانی‌ها دارای قدرت و نفوذ بیشتر است. معروفترین تیره‌های این ایل: «پاپتی، تکریتی، حساتی، کتی، شیبانی، فارسی، ولی شاهی، شیبانی کتی، عبدالیوسفی، لوردن، مریدی، ابولحسنی، حیاتی، شاه سواری، ستوده، صباحی، ابوالحاجی، عزیزی، عمادی، کریحه، مهاری، اردن پلنگی، خوشنامی، سقلی، غله ریشی، الوانی، بنی عبداللهی، قلابه، جمالی، غلام شاهی، و ولی شاهی می‌باشند. تیره‌های جباره شامل «آل ساعدی، ابوالغنی، پیراسماعیل، سادات حسینی، شیری ابوالمحمدی، بوربور، بهلولی، جابری، حنائی، عزیزی، أربز، بزسرخی، تنی، جاهکی، سقری، قره غانی، شیرانی، ابوالحسینی تربر، جلوداری، شاهسون، قنبری، عیسائی، نقدعلی، ابوالشرف، درازی، شعبانی، ولر» و تعدادی معروف به اولاد محمد و اولاد سبار و اولاد رستم خان و اولاد زین العابدین و گروه دیگری به نام «مقطجات» ‏می باشند همچنین عرب‌ها باصری که از عرب‌ها خمسه‌اند و معتقدند که از عرب‌ها بصره می‌باشند زبان آنها عربی تحریف شده است. آنها از حیوانات باربر ارتزاق می‌نمودند و کمتر به ییلاق و قشلاق می‌روند به استثنای وائسی‌ها 

* ‏باصری‌ها ‏از دو قبیله تشکیل شده‌اند ١ ‏- وائسی‌ها ٢ ‏ـ علی میرزائی‌ها 

١ـ وائسی‌ها ـ سردسیرشان در احمد آباد و گرمسیرهاشان در هرم و بندشهر و شامل شعب: «عبدالیوسفی، علیمردی، علی شاهقلی، بهلولی، حنائی، جوجین، لبومومی، میر احمدی، میرکی، میری، میر سلیمی، سرو گری، شاه حسینی و ولی شاهی» 

٢ـ علی میرزائی‌ها ـ متشکل از شعب: «کرمی که سردسیرشان در اسو پاس و گرمسیرشان در مرودشت است و حسین احمدی که سردسیرشان در باجگاه و گرمسیرشان در سروس‌تان است و علی قنبری و میری که سردسیرشان در اسوپاس و گرمسیرشان در سروس‌تان و تیره قوغی که سردسیرشان در اسوپاس و گرمسیرشان در سروس‌تان و تیره قوغی که سردسیرشان در اسوپاس و گرمسیرشان در سرگاه است و طایفه صلاحی که اسکان یافته (تخته قاپو) و حرکت ییلاق و قشلاق ندارند. »[١٣]

‏از طایفه‌های دیگر استان فارس: «طوایف کردی[١٤] در فارس را نوشته، ادریسی به نقل از «ا‏بن درید»: «کردان» را از اخلاف «بنو مره» و «بنو عمر» و «بنوعامر» گفته است.[١٥] در اس‌تان فارس مشهد مرغاب «مقبره کوروش» عرب‌ها زندگی ایلی دارند. چنانچه بارون دوبد روسی، در سفرنامه‌ی خود می‌نویسد: با دمیدن صبح پسر شیخ مرا به یک کاروانسرای مخروبه برد که، عرب‌ها چادرهای خود را به دور آن برپا کرده بودند و تعدادی از خانوارهای عرب نیز همراه رمه‌های خود به دور آن برپا کرده بودند و تعدادی از خانوارهای عرب نیز همراه رمه‌های خود در حجره‌های آن اقامت داشتند.[١٦]»

عرب‌ها کمری کهگیلویه و بویر احمد

«عشایر باوی این تیره‌ها که اصلا از باویه شرق کارون هستند و در دوره قاجاریه در حدود چهار هزار خانوار در این منطقه ساکن بوده و بواسطه اختلاط و امتزاج با الوار منطقه جزو قسمت الوار کهگیلویه و بویر احمد محسوب می‌گردند.» 

‏ناحیه موسوم به «باشت» و «کوه مره» را مالک شدند و دو قطعه مزبور را به اسم خود «باوی» نام نهاده‌اند باوی‌های این منطقه که توسط نادر شاه افشار از ایل کعب جدا کرده، ابتدا همراه با رئیس‌شان «شیخ هاشم باوی» در خراسان اسکان یافتند که پس از مرگ نادرشاه به فارس و کهگیلویه بازگشتند.» [١٧]

از تیره‌های معروف آنها: «علی شاهی، موسائی، کاشین(کیشی)، بارآفتابی، قلعه‌‌ای (عمله )، می‌باشند در ناحیه کهگیلویه نیز چند خانوار از سادات عرب ساکنند از جمله: سادات طیبی، سادات میر سالار و رضا توفیقی هستند.»

 عرب‌ها ساکن استان ایلام (عیلام)

عشایر عرب داخلی غرب استان ایلام شامل: تیره‌های سادات «نجات» و «خرسان» در دهلران و عشیره «شوب» در موسیان و عشیره «ربود» (الرویشد) در دشت عباس عین الربیع و عشیره چنانه «کنانه» در دشت عباس و عین الخصال و بنوکعب در موسیان سکونت دارند. 

عشایر عرب خارج غرب استان ایلام 

تیره سادات «سید صابر» در موسیان و «شبل» در عین الربیع و «طراز» در عین الخصال و «دبار» در فکه «بنی لام» «منتفک (منتفق)» در برج آمنه [١٨]

عرب‌ها کمری اطراف طهران 

عرب‌ها حاجی آقا سلطان و عرب کتی و صحنائی در حدود ورامین و عرب حلوائی می‌باشند. 

عرب‌ها کمری لرستان 

لرهای پیشکوه به: «سلسله، دلفان، بالاقریه و طهرانی» تقسیم می‌شوند: 

١- قبیله سلسله ـ گفته می‌شود از عرب‌ها هستند و در ناحیه شمال خرم آباد و دشت الیشتر ساکنند که تقسیمات فرعی آنها بدین ترتیب است: «حسنوند» «یوسفوند» «قلی وند» بادیه نشین و در حدود ٣٥ هزار نفرند (دوره قاجاریه) در زمس‌تان بسمت جنوب رود کرخه (صیمره) می‌روند. 

٢- قبیله دلفان ـ سراوستن لایارد، جهانگرد انگلیسی به هنگام بازدید از ایران که لرس‌تان جزئی از اس‌تان خوزس‌تان بوده در کتاب «سیری در قلمرو بختیاری و عشایر بومی خوزس‌تان می‌نویسد: «دلفان بخش شمالی لرس‌تان است نام آنرا معمولاً به «ابودلف» عرب که در قرن سوم هجری به شمالی لرس‌تان است انداخته بود منتسب دانسته‌اند معروف است که یکی از اسرای قبیله «دلف» که پس از بازگشت بنام «دلفی» شناخته می‌شود. چهار پسر به نامهای: ایتی، مومی، بیژن (پیرن) و کاکا داشته که هر یک طایفه‌ای به ترتیب به نام «ایتی وند» «مومی وند»، «پیروند» و «کاکاوند» ایجاد می‌کنند. بعدها طایفه «ایتی وند» به دو طایفه ایتی وند اولاد قباد تقسیم می‌شوند. همچنین مومی وند نیز به دو طایقه «نورعلی» و «میر بیگ» تقسیم شده و طایفه «چاواری» را نیز باید به این طوایف افزود این طوایف در بخش دلفان لرس‌تان زندگی می‌کنند. 

‏هنری فیلد می‌نویسد: «دلفان قبیله ایست که گفته می‌شود، از نژاد عرب هستند. ناحیه نزدیک دماوند بسمت کرمانشاه قره سو و مادیان رود را در اشغالی خود دارند. این قبیله که تعداد آنها به ٣٢ ‏هزار نفر تخمین زده می‌شوند به تیره‌های «کاکاوند »، «ایتاوند» و «مومیاوند» تقسیم می‌شوند. »[١٩] 

‏«عرب‌ها کمری اس‌تان خراسان

«تیره‌های عرب پس از حمله عرب‌ها تا دوران قاجاریه به ایران مهاجرت کردند. حتی تا خراسان پیش رفته‌اند بیشتر مهاجران اولیه با گذشت زمان در جمعیت‌های محلی و بومی حل شده‌اند و امروزه تمیز آنان از همسایگانشان دشوار است. عشایر عرب خراسان، از «بهلولی» در خواف و «بخوزی» در باخرز (تایباد) و «خزائی» و «‏خاوری» در قره زر و «نادی» در بیرجند و سربیشه و «ابوبخش» در مشرق «سده» سکونت دارند.» 

‏عرب‌ها جنوب بیرجند بنام «عربخانه» در نهبندان بسر می‌برند. همچنین عرب‌های در ناحیه «قائنات» استقرار یافته‌اند که در حدود دو سوم آنها سنی‌اند و بقیه شیعه می‌باشند که در اطراف مناطق «خور» و «چاهاک» و «محمدآباد» زندگی می‌کنند. سنی‌ها در ناحیه «سنی خانه» و در ناحیه «خواف» نزدیک شهر نو ساکنند. »[٢٠]

عرب‌ها کمری سیستان بلوچستان

«جغرافیدانان اولیه از ایلات بلوص (بلوچ ـ بلوش) در کرمان نیز یاد کرده اند. صحرانشینند و خود را «عرب» می‌دانند. بلوچها احتمالاً از سه نژاد ایرانی، دراویدی (سیاه پوست جنوب هند) و نژاد عرب می‌باشند که مهمترین آنها: «ریگی ها» هستند. 

‏عرب‌ها کمری ساکن خلیج فارس (مناطق ساحل شمالی) و جزایر آن:

١- جزیره قشم ـ مرکز سکونت تعدادی از: فارسها، هندیها و عربهای مهاجر از شبه جزیره العرب است. 

٢- کنگان: بندری است در ساحل شمالی خلیج فارسی ساکنین آن از عرب‌ها مهاجر شبه جزیره العرب است. 

٣ ‏- مالکی: که با سر تیره «تمیمی» نیز معروفند بمناسبت وجود دو تیره عرب که به اسم مالکی و تمیمی در آنجا سکونت دارند. که از قریه «قصرکنر» به بندر عسلویه امتداد دارد.[٢١] 

عرب‌ها کمری استان خوزستان

عرب‌ها کمری اس‌تان خوزس‌تان تیره هائی هستند که صدها سال پیش از مناطق همجوار و جلگه‌ی خوزس‌تان جدا شده و در محدوده کمربندی کوهستانی (جبیلات) حد فاصل بین عربهای خوزس‌تان (ساکن جلگه و دشت) و تیره‌هایی غیر عرب (ساکن کوهستان) سکونت اختیار کردند. 

‏عرب‌ها کمری خوزس‌تان به مرور زمان بر اثر اختلاط و امتزاج قومی و فرهنگی با اقوام غیر عرب زبان و فرهنگ آنها دگرگون شده و بصورت معجونی از فرهنگ‌های محلی (عربی، لری، بختیاری، کردی و ترکی) در آمده است. 

‏از معروفترین عرب‌ها کمری خوزستان

قنواتی ها: (از قبیله مذحج اهل کوفه و از جهتی دیگر آنها را از قبیله بنو تمیم می‌دانند) قبیله ألأوس (ساکن شمس العرب در بهبهان) البوهیچل یا البوهیکل (قبیله بنی طرف)، اچمیل یا اکمیل (کمالی) و بوستانی‌ها (ساکن عنبر و لالی - مسجد سلیمان)

آل دینار یا«دیناروندیها »: دیناروندیها عقیده دارند که از عقاب دینار بن نجار بن ثعلبه هستند و از قبیله خزرج بن حارثه می‌باشند پسران خزرج بن حادثه: ١ ‏- عمرو ٢‏- عرف ٣- چشم ٤- کعب ٥ ‏- حارث از پسران عمرو یکی ثعلبه پدر تیم ا... ‏ملقب به نجار است [٢٢]نجار صاحب چهار فرزند به نامهای: مالک، عدی، مازن و دینار شده بود. دیناروندیها طایفه‌ای عرب که خود را از دینارونی‌ها می‌دانند و نسل خود را از همان، دینار پسر نجار می‌دانند. 

تیره‌های دینارونی: ١- عالی محمدی ٢- عالی محمودی ٣- اورک ٤- لجم اورک ٥- شالو ٦- سرکول ٧- سهید ٨- گورونی ٩- شیخ عالیوند ١٠- نوروزی ١١- بویر ١٢- کورکور[٢٣]

طایفه عکاشه: عکاشه خود را از احفاد «عکاشه» أز أصحاب پیامبر (ص) می‌دانند: (عکاشه بن محصن بن حرثان) و از فرزندان «دودان بن أسد بن خزیمه» حلیف «عبدالشمس» أین عکاشه بن محصن از اصحاب صفه و از زمره مهاجران و نخستین یاران پیامبر (ص) به شمار می‌رود. 

تیره‌های عکاشه: ١- طایفه خدر ٢- طایفه میرزاوند ٣- طایفه کاشهوئی ٤- طایفه کید ٥- طایفه ونکی ٦- طایفه میلاسی ٧- طایفه سادات امامزاده سلطان ابراهیم ٨- طایفه مراد ٩- طایفه موئی ١٠- طایفه کلا ١١- طایفه آلوئی ١٢- طایفه شهروئی ١٣- طایفه کربلائی حسن ١٤- طایفه کوشکی ١٥- طایفه دینار عالی»[٢٤]

طایفه بابادی: نژاد بابادیها به قبیله «الازرق» عرب که در بین النهرین سکونت دارند می‌رسد اینان در زمان خلفای عباسی به بصره کوچ کرده‌اند و مدت شش سال در آنجا بسر بردند. سپس به طرف خوزس‌تان پیش آمدند. بابادی‌ها از زمان بسیار قدیم مردمانی خشن و قانون شکن بودند و به علت همین طغیان و گردنکشی، حکومت وقت آنها را از چندین منطغه اخراح کرد تا سرانجام در محل فعلی (زردکوه بختیاری) مأوا گزیدند و سپس در «اندیکا» (مسجد سلیمان) اقامت یافتند.

طایفه‌های بابادی شامل:  آرپناهی، کله یا گله، بدبینی، مدلیل، احمد محمودی، راکی، شهنی، کمار و نصیر» است [٢٥]

‏طایفه‌های دیگر عرب کمری خوزستان عبارتند از:

عرب شیخ، کلانتر، داودی، قریشی یا قریشوند، البوکردون(کردونی)، عقیلی و هاشمی (گتوند ـ شوشتر)، مددی (بنوکعب - مجدم) ساکن پرسیاه یا بیشه شیرین مرغاب از توابع ایذه و مسجد سلیمان، خانواده انصاری (از قبیله خزرج) خانواده جزایری، سادات بهبهانی(سید ابراهیم و سید اسماعیل و. ..) سگوندیها (اولاد کلاب) ساکن شوش: «برخی از تاریخ نویسان آنها را از عرب‌ها «خزاعل» می‌دانند که در صدر اسلام به لرس‌تان آمده و به مرور زمان با طوایف «لر» منطقه بهم آمیخته و بطور کامل با آنها همانند شدند. »[٢٦] اهواز همچنین نقل شده که «میرزا قواما» یا «جامه بزرگ» خود از تبار عرب است خانواده‌اش از مکه مهاجرت کرده است و در جلگه بهبهان زندگی می‌کنند. عرب‌ها کمری «علی بیگی»، (مهاوی ـ بنی طرف) که از بین آنها تیره عبدالهی ساکن نفتون و اسکاچ مسجد سلیمان و سادات خانواده‌های محترم «گوشه» ساکن دزفول و شوشتر و سادات موسوی بهبهان عرب‌ها کمری بر اثر اقامت طولانی خود و ارتباط سببی (ازدواج‌های برون گروهی) با طوایف غیر عرب با لهجه‌های گوناگون و متاثر از محیط مسکونی لغات و کلمات مختلف عربی و غیرعربی را بصورت خاصی (وارونه - مقلوبه) بکار می‌برند. همانند جملات زیر که از زبان عرب‌ها کمری بخش‌های «اندیکا» و «لالی» در محدوده شهرس‌تان مسجد سلیمان شنیده می‌شود: 

‏«قبشه اسریع راحم عرکه» «صبح زود رفته‌اند به جنگ» 

 « بت أمحمد جوزت ورا أبن أحسین» «دختر محمد با پسر حسین ازدواج کرد» 

« وینتم اترید اتروح گول الیانه دعی اژی اوراکی» «هر وقت خواستی بروی بگو تا همراهت بیایم »

 «‏انت چند اخو و را چند اخوات عندک» «تو چند برادر و چند خواهر داری» 

 ‏با توجه به جملات فوق می‌توان گفت: کلمات عربی در برخی جملات جابجا شده و در بعضی دیگر جملات به وسیله حرف ربط و یا کلمه فارسی کامل می‌شوند. باید اضافه کرد که عرب‌ها کمری خوزس‌تان نه تنها در کلمات روزمره بلکه در آداب و رسوم نیز تحت تاثیر اقوام غالب منطقه درآمده و با پیمان طایفه‌ای خود را به ایلات غیر عرب منسوب ساخته‌اند همچنین رابطه خویشاوندی سببی برخی از عرب‌ها کمری و تیره‌های منطقه (الوار، بختیاریها و ترکها) خوزس‌تان از جمله با سران ایل چهار لنگ بختیاری «محمد صالح» و «علی صالح» و «رشیدخان» و «علیمردان خان» نواده دختری والی حویزه بودن وصلت با خوانین دورکی که نتیجه این پیوند ظهور خوانین دورگه (عرب ـ بختیاری) از قبیل: «امان الله خان بابادی» «خاج خسروخان احمد خسروی»، «لطف علی خان چهار لنگ» و «علیقلی خان بهمئی»[٢٧]

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

[١]. (کثرت قومی و هویت ملی ایرانیان ـ دکتر ضیاء صدر ـ ص ٣٨ ‏)
[٢]. (تاریخ ایران در دوره ساسانیان - کریستنسن ـ ص ٧٥‏)
[٣]. تاریخ العرب قبل الاسلام ـ الدکتور جواد علی - ج ٩ ‏: ٦٣٣ ـ ٦٣٨ ـ ٦٤٠ ـ ٦٤١ ـ ٦٤٦)
[٤]. (تاریخ طبری - ج ٤ ‏: ٢٠٨ ‏) و «تاریخ جغرافیائی خوزس‌تان ـ محمد علی امام شوشتری ـ ج١‏: ٢٤٠»
[٥]. ‏(ایران در عهد باس‌تان ـ دکتر محمد جواد مشکور ـ ص ٤٧١ ـ ٤٧٢
[٦]. نقل از: (ایران نامه ـ سال دوازدهم ـ شماره ٣ ‏ویژه هویت ایران وکثرت قومی و هویت ملی ایرانیان ـ دکتر ضیاء صدر ـ صص ٣٨ ٣٩ ‏انتشارات اندیشه نو ـ سال ١٣٧٧ )
[٧]. ـ «تاریخ ایران ـ پطروشفسکی ـ ترجمه: کریم کشاورز ـ ص ١٦٥»
[٨]. ‏(ایلات و عشایر - مجموعه آگاه - ص ٢٠٢ تا ٢١٤ ‏) و (شهریاران گمنام ـ احمد کسروی - ص ١٣٨ ‏تا ١٤٧)
[٩]. یعقوبی ٤٤ الی ٥٧
[١٠]. (حدود العالم: ١٠٤‏)
[١١]. (القمی: ٢٦٤ - ٢٤٠‏)
[١٢]. ‏( تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه ـ ج٤: ٣٠ - ٣١‏) و (محمد مفید ـ مستوفی ج١: ٣٦‏)
[١٣]. (مردم شناسی ایران ـ هنری فیلد ـ ص ٢٥٥ - ٢٥٩ ‏)
[١٤]. (مجموعه آگاه ـ ایلات و عشایر (ص ٢٩ ‏- ٣١ ‏- ٩٨ ‏- ٩٩ ‏)
[١٥]. (ادریسی ٢: ٤٠٦ - ٤٠٧ ‏)
[١٦].: (لرس‌تان و خوزس‌تان ص ٦٤)
[١٧]. (سفرنامه لرس‌تان خوزس‌تان بارون دوبد ـ ص ١٧٦ - ١٧٧‏)
[١٨]. (جغرافیای اس‌تان ایلام- ص ٢٠ - گروه جغرافیائی استانه ایلام)
[١٩]. (مردم شناسی ایرانص ٢١٧ ‏- ٢١٨ - ٣٠٠ ‏- ٧٨٠‏)
[٢٠]. ‏(مردم شناسی ایران ـ هنری فیلد ـ ص ٢١٧ ـ ٢١٨ ـ ٣٠٠ ‏ـ ٧٨٠ ‏) و (مجموعه آگاه - ایلات و عشایر - ص ٢٩ ‏- ٣٠ ‏- ٣١ - ٢٠١ ‏) و (تاریخ ایران بعد از اسلام - دکتر عبدالحسین زرین کوب - ص ٣٧٠)
[٢١]. (مجموعه آگاه ـ ایلات و عشایر)
[٢٢]. (جمهرة انساب العرب ابن حزم اندلسی ص ٣٤٦‏)
[٢٣]. (مدخلی بر شناخت قبایل عرب خوزس‌تان ـ تألیف حاج کاظم پورکاظم- ج ٣: ٧٠) و (سیری در قلمرو بختیاری و عشایر بومی خوزستان- لایارد و. .. صفحات -٣٣- ٣٩- ٤٣ - ٥٨ - ٥٠)
[٢٤]. (تاریخ ایل بختیاری ـ اسکندرخان عکاشه ضیغم الدوله ص ٥- ٧- ١٢- ١٣ ٦٦٩- ٧٠٠) و (سیری در قلمرو بختیاری و عشایر بومی خوزس‌تان ـ لایارد ص ٢٤٧ ـ ٢٤٦)
[٢٥]. (سیری در قلمرو بختیاری و عشایر بومی خوزس‌تان ـ لایارد صص ٢٤٦ - ٢٤٧) و (تاریخ ایلی بختیاری نوشته: اسکندرخان عکاشه (ضیغم الدوله) ص ٥- ٧- ١٢- ١٣- ٦٦٩- ٧٠٠) (تاریخ جغرافیائی عرب خوزس‌تان نوشته: موسی سیادت (ص ١١٣ ‏)
[٢٦]. (عشایر خوزس‌تان - قبایل سگوند: جهانگیر قائم مقامی - مجله یادگار، شماره (٧) - صفحه (١٨ ‏- ٢٤ ‏) و (جامعه عشایری خوزس‌تان - دکتر ارشاد - (ص ٢١ ‏) - انتشارات دانشگاه شهید چمران (جندی شاپور)
[٢٧]. «سیری در قلمرو بختیاری و عئنایر بومی خوزستان، لایارد - ص ٩٢ ‏» و «تاریخ جغرافیائی عرب خوزس‌تان - ص ١٩٦ ‏تا ٢٠٢ ‏و تاریخ ده هزار ساله ایران ـ نوشته: عبدالعظیم رضایی ـ ج ٢ ‏: ١٥٠ - ١٥١ - ١٥٢»

ماذا تعرف عن بلاد العرب في ايران؟ (5)

تاریخ طوایف عرب لیشتر (از طوایف  عرب کهگیلویه و بویراحمد)
مصدر : کبنا نیوز

طوایف عرب مقیم گچساران، باشت  و لیشتر از دیرینه قدرتمندی برخوردار بوده و از طوایف خوشنام اعراب هجرت نموده از  مناطقی بوده اند که به انحاء مختلف به این دیار روی آورده اند و مهندس غلام رضا  پاکدل مدیرعامل شرکت بهره برداری نفت و گاز گچساران نیز از دل همین طوایف برخاسته  است متن زیر مقاله جهانمرد صریحی درباره تاریخ طوایف عرب لیشتر می باشد که در هفته  نامه زاگرس ایارن منتشر گردیده است.

نقش عربهای بنی طُرف لیشتر در  چُرام

یکی از شش قبیله بزرگ عرب خوزستان طایفه بنی  طرف است.

اُعوشیر یا “علی شیر” فرزند اُمهاوی بن شیخ ضیاح بن  … بن شیخ خجّربن عدُّی حاتم طائی از بزرگان یمن بود. اوایل حکومت افشاریان علی شیر  از سوسنگرد به رامهرمز نقل مکان می کند و در مدت کوتاهی به خاطر لیاقت و شایستگی و  شجاعتی که از خود نشان می دهد توانست داماد حاجی محمد بختیاری از تجّار بزرگ و با  نفوذ خوزستان در رامهرمز شود.

علی شیر، از زن بختیاری خود  صاحب سه فرزند : علی، مراد و علیخان شد. بعد از وفاتش مراد راهی سلطان آباد شد و  خادم امامزاده ابوالقاسم گردید، چون مادرشان بختیاری بود در زمان صمصام الدوله  بختیاری که صاحب املاک زیادی در چرام بود، بدستور او علیخان فرزند سوم علی شیر وارد  چرام شد و علی با خانواده این مشایخ گُل بار ازدواج کرد و با فامیل زنش ادغام گردید.

علیخان بعد از مدتی که در چرام صاحب اقتدار و موقعیت مناسبی شد توانست با دختر محمد  علیخان بویر احمدی فرزند محمد طاهر خان بزرگ بویر احمدی ازدواج کند، علیخان اسم  فرزندش را علی شیر گذاشت و با حمایتی که بویراحمدیها از علیخان و پسرش می کردند،  توانستند در زمان کوتاهی صاحب قدرت، ثروت وشهرت فراوان گردند. فرزندان علیخان و  نوادگانش به خاطر اینکه به مکتب می رفتند به لقب “ملا” نائل می گردیدند.

علی شیر با دختری از طایفه علی مؤمنین ازدواج کرد ونام پدر زنش سردار رئیس ایل بود،  علی شیر صاحب دو پسر بنام نظر و حسین شد، و نوادگان این دو نفر نقش بسزایی در چرام  و لیشتر ایفاء کردند.

حسین با دختری که پدرش بنام “الله کس”  از طایفه تاس احمدی بود ازدواج کرد و نظر با دختر هادی خان بویراحمدی پیوند ازدواج  بست، علیخان بعد از ازدواج دو فرزندش، با دختری از طایفه عرب امیر المؤمنین زیدانی  ازدواج کرد که صاحب پسری بنام عباس “عباد” شد.

فرزند نظر،  خانعلی و فرزند حسین، فرهاد ؛ این دو در چرام صاحب فرزندان زیادی شدند که به شرح  ذیل می باشد :

فرزندان خانعلی : از زن اول خود که از عربهای  خواجه جزء ایل طیبی بود، خداوند پسری بنام نظر و دختری به او عطاء فرمود.

زن دوم : دختر گشتاسب خواهر کی شمشیر گشتاسبی بود صاحب سه پسر بنامهای : حاصل، علی  خان، فریح شد.

زن سوم : دختری از عرب های دیلمی (آغاجاری)  صاحب دو پسر بنام : صریح و مریح گردید.

زن چهارم : از طایفه  شاه محمدی از بویر احمد گرمسیری واقع در آرو و صاحب یک پسر بنام محمد علی شد. پسر  عموی خانعلی فرزند حسین بنام فرهاد که با دختر احمد زیدانی ازدواج کرده بود صاحب  هفت فرزند گردید، دو دختر و پنج پسر بنامهای (حسین، عواد، اُعواید، خماس، خمیس) و  از زن دوم خود که از دیلمیان از طایفه بیت ایوزج ساکن سارون بود، خداوند پسری بنام  کرم به آنها عطاء فرمود.

عملکرد بسیار خوب عربهای بنی طرف  ساکن چرام و خویشاوندی با ایل بویر احمد و طیبی و سایر قبایل تا جایی پیش رفت که  صاحب زمین های مرغوب و مناسبی شدند. کشاورزی و دامداری (بویژه گاومیش، گوسفند و گاو  ) آنها را ثروتمند و مردمی غنی شده بودند که نقش بسزایی در اقتصاد چرام داشتند و  آسیاب آرد کل علیخان توانست مشکلات آرد و نان خود و برخی از ساکنین قبایل چرام را  حل نماید، این آسیاب تا چند سال پیش خرابه های آن موجود بود که هم اکنون ویران شده  است.

سر حد ایل سردسیری ایل عرب، دشت رم، تل خسرو، سرچنار و  سادات بوده است.

برای تصویر بزرگتر کلیک کنید

بعد از کشته شدن کریم خان  بویراحمدی به دست قباد سی سختی وضع بویر احمد دگرگون شد و ایل عرب مجبور شد در  لیشتر؛ روستای عربهای کنونی ساکن شوند و تا کنون در آنجا زندگی می کنند.

عده ای از عرب های ساکن چرام که از نظر پدری دیلمی و زیدانی هستند هم اکنون در چرام  زندگی می کنند و از طرف مادری با عرب های لیشتر خویشاوندی نزدیکی دارند.

یکی از فرزندان خانعلی بنام فریح که انسانی بسیار مؤمن و ثروتمند بود، هم اکنون  نوادگان او به جدّش قسم می خورند (جدّ کَل فریح) صاحب املاک و زمین های شمس العرب  لیشتر شد و توانست یک آسیاب آرد را در محدوده (آب کِل) لیشتر بخرد. از نوادگان بزرگ  فریح در شمس العرب می توان فریدون فریحی و خانعلی فریدونی را نام برد.

از بزرگان عربهای بنی طرف لیشتر که از نوادگان (فرهاد و خانعلی که پسر عمو بودند )  می توان از :

ناصر و منصور جعفرپور(پدر شهید جعفرپور)،  امامقلی فرهادی (از نوادگان حسین )، بهمن حاصلی (حاصل‌)، ظفر پاکدل (اعواید)، عبدی  خمیسی(خماس)، علیشاه پاکدل (عوّاد)، گودرز پور عرب (کَرَم) و کیکاووس عرب پور(علی  خان )، عزیز فریدونی (فریح)، جهان بخش صریحی (صریح) نام برد.

بعد از انقلاب:

شرایط  اقتصادی ـ اجتماعی و سیاسی مردم عربهای لیشتر به خاطر افراد تحصیلکرده از دیپلم تا  دکتری در امر مدیریت در شهرستان و مرکز استان‌، رونق کشاورزی بخاطر زمین های  حاصلخیزی که دارند شده است، اما هنوز به کمک مسئولین استان و شهرستان نیاز مبرم  دارند.

در زمان هشت سال دفاع مقدس، از جوان تا پیر مردم در  جنگ حضور دا شته اند و عده ای جانباز هستند و دارای سه شهید بزرگوار به نامهای :  جهانشیر پور عرب، علیرضا خمیسی و جعفر جعفر پور می باشند، و بیش از صد و چهل  خانوارکه متأسفانه بخاطر نداشتن شرایط خدماتی و رفاهی لازم مثل بعضی از رشته های  فنی، دبیرستانی و ایاب و ذهاب به شهرستان گچساران و عدم حمایت کافی از بخش کشاورزی  از طرف مسئولین شهرستان و استان، بتدریج شهرنشینی را به روستانشینی ترجیح داده و می  دهند.

اطلاعات کلی لیشتر
استان	کهگیلویه وبویراحمد
شهرستان	گچساران
بخش	بخش مرکزی شهرستان گچساران
جمعیت	۸٬۲۴۱

قرقیعان

أصل التسمية ومتى تقام :
القرقيعان : كلمة عامية وجاء في اللغة ما هو قريباً منها في مادة ((قَرَعَ)) بمعنى دقه , والمراد بها إحياء ليلة مخصوصة بعمل خاص معتاد .
إحياء ليلة مخصوصة : ليلة الخامس عشر من رمضان وهي الأصل.
بعمل خاص : كقرع الصبيان أبواب البيوت , من أجل الحلوى ، واجتماع الناس للطعام .
معتاد : يعود كل سنة , كعيد الفطر والأضحى .

أحداث وتسمية هذه الليلة
تختلف إحياء هذه الليلة وتسميتها من قرية إلى أخرى ، ومن مدينة إلى مدينة ، ففي الكويت و البصرة و شرق السعودية و الأهواز تسمى" بالقرقيعان".
وفي الامارات و عمان ، والبحرين و العراق تختلف مسميات هذه الليلة , ففي دول الخليج يسميها البعض (الناصفة) أو (حل وعاد) أو (كريكشون) أو (القرنقشوه) أو (الطلبة) ، وتسمى أيضاً (طاب طاب) ، و ( كرنكعوه) أو (كريكعان) وتسمى أيضاً (حق الليلة )أو (الماجينة) إلا أن العادات المتبعة في الاحتفاء تتطابق في كافة دول الخليج , وأيضا يختلف زمانها بحسب المناسبة الداعية له , كالنصف من شعبان أو رمضان وسيأتي بيانه .

أما عن أحداثها , تبدأ من غروب الشمس إلى آخر الليل . فالقرى تختلف عن المدن , فحال القرى على سبيل المثال أدوار تقام فيها ، فدور للآباء ، ودور للصبيان ، ودور للبيوت .

أما عن دور الآباء : فإن كل جماعة منهم تجتمع في بيت قد اتفقوا على الاجتماع فيه مسبقاً ، والعجيب في ذلك أن الأقارب الذين يبعدون عن أهليهم الأكيال البعيدة ، يقطعون المسافات الطويلة لحضور هذه الليلة ، وبعد الساعة العاشرة تزيد أو تنقص تقوم كل جماعة بإحضار أصناف الطعام إلى ذلك البيت وحينما يجتمعون يبدأون العشاء ، وبعد العشاء يقام التصوير لذكرى تلك الليلة الغريبة ، ثم ينصرفون بعد ذلك .

وأما عن دور الصبيان : فإن كل أسرة تخيط وتخبن لصبيانها ما تسمى "بالخريطة " تشبه الكيس تجعل على الرقبة خيط يُشدّ به الخريطة التي على الصدر ، وفي بعض المناطق عبارة عن سلة كبيرة مصنوعة من سعف النخيل أو قطعة قماش وهي تعرف عربيـاً بـ (المخلاة) ، يوضع بداخلها خليط من المكسرات النخي , والنقل , والسبال , والبيذان , والجوز , والفول السوداني والتين المجفف, إلى جانب بعض الحلويات،

وللبنات لباس خاص يلبسونه يسمى " المخنق " , فيطوفون البيوت ليجمعون بها الحلوى فتمتلئ الشوارع بمسيرٍ جماعي من الأطفال من بيت لآخر . وهم يرددون الأناشيد التي تخص هذه الليلة " قرقيعان .. قرقيعان .. بين قصير ورمضان .. عطونا الله يعطيكم .. بيت مكة يوديكم .. يوديكم لهاليكم " وغيرها من الأهازيج التي تختلف كل دولة فيها عن الأخرى

وفي العراق الی تُسمى هذه العادة بالماجينة، يحمل الأطفال، في النصف من رمضان، الأكياس ويدورون على البيوت ويطرقون الأبواب، وحينما يُفتح لهم ينشدون: «اعطونا الله يعطيكم، بيت مكة يوديكم، ويرجعكم لأهاليكم... لولا ولدكم ما جينا، يفك الكيس ويعطينا». ولا يكف الأولاد عن السؤال حتى يحصلوا على الحلويات. وكلما دخلوا على بيت ووجدوا حاجتهم رددوا اسم الابن الأصغر لهذا المنزل " قرقيعان فلان .. قرقيعان فلان " ، ويفتحون الخريطة ويرفعونها بأيديهم لكي يحصلوا على أكثر قدرٍ من الحلويات والمكسرات . فإذا امتلأت الخريطة رجعوا لتفريغها ، وعادوا لإكمال المسيرة إلى آخر الليل .

فيحتــفل أولاد الخــليج بعــيد «القرقيعان» ایضا في النــصف من رمضان، أو في النصف من شعبان ويسمونــها «ليلة النــاصفة». وربما احتفلت بعض المناطق بهــذه المناسبة في ليلة اكتمال البدر , وفي تلك الليلة يحمل الأولاد أكياساً في أعنــاقهم ويطــوفون الشوارع بعد الإفطار، ويقرعــون الطــاسات أو الطــبول منشــدين أهزوجات تهــديدية لصــاحب الدار في ما لو لم يقدم لهم الحلوى، أو يمتدحونــه إذا تجـاوب معهم وقام بتقــديم الهدايــا لهم .

ولنا أن نتسائل من أين جاءت هذه العادة ؟
هل ورثها الآباء عن أسلافهم خير القرون المفضلة ؟
لمـاذا خُصصت في هذه الليلة ؟ ولمـاذا سميت بهذا الاسم ؟
إن الإجابة عن هذه الأمور يكمن في معرفة تاريخ ونشأة هذه العادة ، ومن ثم يبنى الحكم عليها ؟

تاريخ ونشأة هذه العادة
بعض الذين بحثوا في التاريخ یقولون مبدأ القرقيعان يرجع إلى مولد سبط رسول الله صلى الله عليه و آله الحسن بن علي ( عليه السَّلام ) ، حيث أن ولادته الميمونة كانت في النصف من شهر رمضان المبارك من السنة الثانية أو الثالثة من الهجرة المباركة .
نعم كان النبي المصطفى ( صلى الله عليه و آله ) ينتظر بفارغ الصبر أول وليد لبيت الرسالة و ما أن بُشِّر بولادته حتى أسرع إلى بيت فاطمة ( عليها السلام ) فرِحاً مسروراً ، ثم استدعى سبطه الحبيب ليشمَّه و يُقبلهُ و يؤذِّن و يُقيم في أذُنيه ، حينها نزل عليه جبريل ( عليه السَّلام ) ليُهنئه أولاً ، ثم ليقول له سمِّه حَسَناً ، فسماهُ حسناً بأمر من الله عَزَّ و جَلَّ .
و ما أن عَلِمَ المسلمون بخبر الولاة الميمونة التي فرح بها النبي صلى الله عليه و آله و أهل بيته ( عليهم السلام ) حتى توافدوا على بيت الرسول صلى الله عليه و آله ) يزفون إليه أحر آيات التهاني و يباركون له مولد سبطه الحسن ، و هكذا بقيت هذه العادة جارية في المسلمين حتى يومنا هذا .

ذكر أبو الفرج الأصفهاني في «الأغاني» أن الفقراء كانوا يطوفون في منتصف كل شهر وهم ينــشدون: «يــا صاحب البيت أجِر جوعان. يا ربــنا أعــطِه بــيتاً في عالي الجنان».

يشير الباحث الشعبي محمد المسلماني إلى أصل هذه الكلمة فيقول:أن هذه العادة كانت تمارس في عصر العباسيين وهي الطلب في منتصف الشهر بحداء أقرب إلى الرجز يقـول :

ياصــاحب الـبيت
أجــر جـوعــان
يـا ربنـــا إعطـه
بيتـاً في عالـي الجنـان

وكـان الفقراء يقصدون بيت الخليفه وبيوت الوزراء بهذه الأغنية طوال ليل ونهـار منتصف رمضان , وإذا توقفنا عند كلمة (أجر جوعان) وهو طلب الجـيرة وطلب الحماية للجائع ومعنى ذلك طلب شيء ، فلو تأملنا كلمة (أجر جوعان) وكلمة (كريكعان) سنجد أن الثانية تحريف للأولى فكانت (أجر جعان) فحرفت (جرجعان) إلى (كركعان) ، وإن كانت الإضافات الشعبية هي التي أكملت صيغة الغنـاء والشعر في الأهزوجة الشعبية الحالية ، و(كرنكعوه) هو تحريف آخر تسمعه للكلمة الأولى وما زال يردد في أضنة وفي الأناضول في تركيا إلى يومنا هذا .

أهازيج القرقيعان

في الكويت :
قرقيعان و قرقيعان بين اقصير و رمضان
عادت عليكم صيام كل سنة وكل عام
يالله تخلي ولدهم يالله خلي لأمه يالله
عسى البقعة ما تخمه و لا توازي على أمه
و بعد الانتهاء من الأناشيد يتم توزيع المكسرات و الحلويات على الأطفال ،
و توضع هذه الهدايا في أكياس معلقة برقبتهم تسمى بالخريطة .

في الإمارات :
إنطونه حق الله
يرضى عليكم الله
جدام بيتكم دله
عسى الفقر ما يدله
فيحصلون على الحلوى ، و يقابلون بالتكريم و الاحترام .

في السعودية و بعض دول الخليج :
قرقع قريقيعان
عطونا الله يعطيكم
بيت مكة يوديكم
يا مكة يا معمورة
يا أم السلاسل و الذهب
عطونا من مال الله
يسلم لكم عبد الله
عطونا دحبة ميزان
يسلم لكم عزيزان
باب الكرم ما صكه
ولا حط له بوابة

في بعض دول الخليج :
عادت عليكم صيام
كل سنة وكل عام

ثم يشرعون بالدعاء إلى أهل البيت فرداً فرداً ، و يقولون :
الله يخلي راعي البيت آمين
الله يخلي ... آمين

في العراق :

ماجينه يا ماجينه
حل الكيس و انطينهانطونه الله ينطيكمبيت مكة يوديكم

و إذا طال عليهم الوقوف ولم يخرج إليهم صاحب الدار يصرخون بأعلى أصواتهم :

يا أهل السطوح
تنطونه لو نروح
تنطونا لو ننطيكم
بيت مكة نوديكم
وعساكم من عواده

 

ما يشابهه في الدول العربية والأجنبية
في شوارع المدن الأميركية وبعض المدن الأوروبية ملايين الفتية وهم يرتادون الملابس العجيبة وأقنعة التخفي، ثم يجولون على جيرانهم، ويدقون أبواب منازلهم طالبين منهم الحلوى والهدايا.

" فلدى اليهود عيد "البوريم"، أي عيد المساخر، وفيه يتنكّر المحتفلون بأزياء هزلية، ويُسرفون في الشراب والضحك، وتقع فيه، جراء ذلك، حوادث العنف. وهذا العيد لدى اليهود يقع في الرابع عشر من نيسان، وهو اليوم الذي أنقذت فيه أستير (عشتار) يهود فارس من الموت (كأنها طردت إله الموت عن شعبها).

وفي الأردن تنتشر عادة «عشاء الموتى» فتذبح العائلات ذبائح وتترحم على موتاها.

وفي السودان يقام «عشاء الميتين» فيطوف الأولاد على بيوت الجيران وهم يرتدون ملابس التنكر ويهددونهم بالكوارث والمصائب إذا لم يطعموهم.

وفي لبنان وسوريا يُعتبر عيد القديسة بربارة أقرب النماذج الى الهالوين، وهو يقع في اليوم الثالث من كانون الأول، ويتزامن مع عيد القديسة فيفيان. وبربارة شفيعة المساجين، وقد عاشت في تركيا في القرن الثالث الميلادي. وترمز قصتها، جزئياً، إلى الأرواح التي تبقى مسجونة طوال سنة كاملة لتخرج كلها في يوم محدد. وفي هذا العيد يرتدي الأولاد الأقنعة، أو يرسمون وجوههم بالأصباغ، ثم ينتشرون في الشوارع مرددين أغنية «هاشلة بربارة مع بنات الحارة». وحينما يقرعون باب أحد المنازل يبدأون بالغناء مرددين: «يا معلمتي حلّي الكيس الله يبعتلك عريس»، أو «أركيلة فوق أركيلة صاحبة البيت زنغيلة» (أي غنية). أما الكبار فيلبسون الأردية مقلوبة، أو ترتدي الأم ثياب زوجها، والزوج ثياب امرأته أو لباس أبيه (الشروال مثلاً)، ويسلقون القمح ويصنعون القطايف. والقمح المسلوق، كما هو معلوم، هو باكورة الحصاد. والباكورة تقدَّم قرباناً للإله في الديانات القديمة.

قرقیعان فی الاهواز

اقیم فيوم الثلاثاء الموافق 23 يوليو / تموز 2013 حفلا ثقافيا من الفلکلور العربي الأهوازي "قرقیعان"، في متحف الفنون المعاصرة الذي يقع وسط مدينة الأهواز عاصمة اقليم عربستان و قد اقيم هذا الحفل في هذه القاعة التي تطل علی ضفاف نهر کارون في الساعة التاسعة والنصف  مساء یوم الخامس عشر لشهر رمضان . 

اشرف على اقامة حفل قرقیعان عدد من شباب  العرب الاهوازيين من صحفیین و نشطاء ثقافیین و مدنیین بنات و بنین. وقد حضر الحفل عدد غفير من اطفال الأهواز مع عوائلهم من کل حي و مدینة  و كان حضور النساء ملحوظا يملأ القاعة.

و قد تم تقديم فرقة من الاطفال تشرف عليه احدی الناشطات من الأطفال المتحلّین بـالزي العربي الأهوازي ؛ الدشداشة و احيانا البعض مع الکوفیة مع العقال و البنات المفتخرات بالعبایة والشیلة الأهوازیة و بأیدیهم اکیاس الحلویات و "الچکلیت". و تجولت هذه الفرقة في المتحف بتصفیق و اناشید : قرقیعان وقرقیعان ، الله یخلي الرضعان والخ... و اهلهم مبتسمین خلفهم .

هذا المهرجان كان مناسبة عظيمة ببرکة اطفال الأهواز حيث تلاقت الوجوه الأهوازیة تحت سقف واحد  من مدن و مناطق و احیاء کثیرة لا سیما مدینة الأهواز والخفاجیة والفلاحیة و الحمیدیة و غيرها حيث توافدت العوائل و الاطفال و الكثير من الجماهير لقاعة المهرجان .

روابط عن قرقیعان (گرگیعان) فی الاهواز

 گذری برآیین گرگیعان در بین عربهای خوزستان (بالفارسية)، قاسم منصور

 گرگیعان - تلفزیون عبادان 

 

قصة من دیرة هلی

قصة عین ... !!

بقلم : سماء

كانت هناك عين بقرب قرية اجدادي ,تسمي (الصخرية),و منذ طفولتي كنت دايما اذهب مع والدي و اخواني و اختي الي,هذه العين التي كان ينبع منها ماء صافي و بارد و كان في اعماقها صخور كثيرة و كنا نستطيع ان نراها و نري الاسماك اللي في اعماقها.و بايام الصيف كنا نسبح بتلك العين و ننتعش بمائها النقي البارد و اوقات نحاول نصيد السمك بايدينا و دائما كانت تفشل,محاولاتنا ,و اخوي اللي كان اكبر مني بسنتين كان يخطط كثيرا حتي يصيد السمك و كان ينجح مرات ولكن في الاخر كان يرميها في العين مرة اخري...

كنت احب تلك العين كثيرا و رغم ان لم تكن عميقة كثيرا ,كنا نستمتع جدا بسباحة هناك...و اوقات كنا نتدحرج في التراب و بعدها ندخل الماء و نشعر بشعور رائع يغمر قلبي الي هذه اللحظه كلما تذكرت تلك اللحظه...

و بعد ما كنا ننتهي من السباحة ,كنا ناكل الطعام بقربها و تحت السماء المزين بنجوم اللامعة و القمر المبتسم..و اوقات كنا نذهب لبيت جدي و نجلس بساحة البيت (الحوش).. كم اشتاق الي تلك الليالي الصيف الجميلة...!!!

لم اتذكر ذهبنا الي العين و وجدنا غير ناس اعرفهم و هم اهلي و اهل قريتي الجميلة او ناس من القري المتجاورة لقريتي..و كان في هدوء خاص بتلك العين و صوت الماء الذي يمر علي الصخور كان يصنع سيمفونية رائعة.. و كان من الممتع الاستماع الي هذه السيمفونية تحت السماء الصافية و النجوم اللامعة في اليل... 

لم اسمع اسم تلك العين في المدينة و علي لسان زميلاتي و صديقاتي في الصف او خارج الصف و كان اسمها عربي,و بقرب قرية عربية و حتي اهل المدر و الوبر الذين كانوا يسكنون بقربها ايضا كانوا عرب ,و كان الاسم ماخوذ من الصخور الكثيرة التي كانت في اعماق تلك العين الجميلة ...

مرت سنين و انا احمل جزء من ذكريات طفولتي و ايضا مراهقتي في تلك العين...

بسبب ظروف انقطعت رحلاتي الي تلك العين ,و مر عام او عامين علي هذا الانقطاع,و بعد عامين ذهبت مع بنات عمي و اختي الي تلك العين و حينها شاهدت تغييرات ظاهرية كثيرة,حصلت في تلك العين,و كانت مقسومة الي قسمين ,قسم باقي كما كان و قسم اصبح كمسبح صغير ...

ولكن مازال الماء صافي يعكس لون السماء و يصبح ازرقاً جميلاً و ما زالت الصخور تتلألأ في اعماق العين .. في الاول تاذيت من التغيير الحاصل في تلك العين ولكن بعدها تقبلت الموضوع لان الاساس كان باقي كما هو.. 

(لا ادري لماذا كنت احس ان هذه العين بكل جمالها ملك لاهل قريتي ,ربما لان طول عمري ما شاهدت غريب خارج القرية او القري المتجاورة يتجول الي تلك العين...!!!).

في آخر سنة بثانوية ,سمعت صديقاتي يتكلمن عن عين جميلة و يطلقن عليها اسم ( چشمه سه بردی)و عندما تسالت عن العنوان ,طلعت هی التی کنت اذهب الیها منذ طفولتی و.کان اسمها ( الصخریة).. بدات اجادلهن حول الاسم .. و كان ردهن الي :( يعني لان هذه العين بقرب قريتكم هي ملك لكم و تسمونها علي كيفكم!!!!!)حينها تاذيت جدا ..و قلت لا باس هي تبقي منتميه الي قريتي مهما صار ..

دخلت الجامعه و بعدت عن مدينتي و قريتي و تلك العين الجميلة...

و اليوم و بفترة الاخيرة عندما نريد انرنذهب و نسبح بتلك العين نراها مزدحمة ... و يا اما نتراجع عن السباحة يا اما ننتظرهم حتي يذهبون ...و عطلة نهاية الاسبوع الذي كان موعد رحلتنا الي تلك العين بايام طفولتي ,اصبح مستحيلا في يومنا هذا ...لان اصبحت من ضمن ممتلكات الذين ينادونها ( چشمه سه بردی)!!!

اخشی ان بکره یستملکون قریتی ایضا....!!

تری ما السبب فی هذه الظاهرة ..

سماء..

ماذا تعرف عن بلاد العرب في ايران؟ (4)

مختصری در مورد ایل عرب کتی تهران
مصدر : کتاب عشایر ورامین و وبلاگ ایلات و عشایر فارس

کتی‌ها طوایفی از قوم عرب ساکن تهران و توابع آن هستند که هنوز به زبان عربی تکلم می‌کنند، آنها از عربهای نجد عمان و یمامه عربستان هستند که در زمان خلفای بنی امیه و بنی‌عباس به منطقه فارس آمده و طبق عادت خود در چادرهای که به سیاه چادر مشهور بودند در طول زمستان و تابستان زندگی می‌کردند (رامز : البته این امر لازم به تحقیق بیشتر دارد چون غیر ممکن است مردمی 1400 سال کوچ نشین مانده باشند) و سپس در زمان ناصرالدین شاه از منطقه (مرودشت و پاسارگاد) فارس به مناطق اطراف تهران مثل ری، ورامین، گرمسار و دماوند منتقل شدند. احتمال دارد بعضی از تیره‌های این ایل از عرب‌هایی باشند که بعد از انتقال به خراسان از آنجا به ورامین و شهرهای مجاور آمده باشند.

علت کوچ آنها سیاسی (طغیان در برابر حکومت مرکزی و اختلافات درون ایلی) می‌باشد و دلیل انتقال به اطراف تهران جهت استفاده از آنها در ارتش نقل شده است(رامز : این مورد نیز احتیاج به تحقیق بیشتر دارد چون استفاده از نیروهای متخاصم در ارتش امری غیر منطقی بوده ، شاید بتوان گفت به عنوان متحد در ارتش از آنها استفاده می شده).
شغل بیشتر آنها دامداری بوده و به مرور توانستند صاحب گله و دام شوند و اکنون نیز اکثر آنها به دامداری و گله‌داری و ییلاق و قشلاق مشغولند.
کتی‌ها به ‌9 طایفه تقسیم می‌شوند که این طوایف شامل : صادقی، مومنی، شریفی، چاراهی (ساکن در ولی آباد)، بقرایی (ساکن در حصاربالا) آقاحسینی (ساکن در شعیب آباد) جعفری، قنبری (ساکن در خیرآباد) مزیدی (ساکن در رقلعه نو جامکاران) از آن جمله‌اند.

برای تصویر بزرگتر کلیک کنید

کتی ها در نزدیک به 30 روستای ورامین پراکنده‌اند ولی تجمع آنها بیشتر در روستاهای حصار بالا شوران، غیاث آباد، حیدر آباد، خیرآباد است. از بین طوایف عشایری در ورامین کتی‌ها کمتر به کشاورزی و زمین داری رغبت نشان داده‌اند اگر چه این طایفه در (میانبند) که بیشتر در اطراف دماوند گیلاوند و آبسرد است اراضی مرتعی را مالک شده‌اند ولی کمتر به کشاورزی پرداخته‌اند و همچنین کتی‌های که در روستای حصار بالا زندگی می‌‌کنند و اکثرا از تیره بقرایی می‌‌باشند و هنوز نیز به زبان عربی آمیخته به فارسی سخن می‌‌گویند و حدود 60 سال پیش از کوچ‌نشینی دست کشیده و روستانشین شده‌اند به طوری که بافت جمعیتی روستا (حصاربالا) را تغییر و ساکنین آنجا که اکثرا تاجیک و اردستانی بودند در اقلیت قرار گرفتند و از آن پس تاکنون فقط در اوایل گرم سال به ییلاق لار دماوند کوچ کرده و تا نیمه‌های شهریور در آنجا سکنا می‌‌گزینند و پس از جمع آوری فرآورده‌های دامی مجددا به روستا باز می‌‌گردند لازم به ذکر است با توجه به توسعه شهرنشینی و به وجود آمدن کارخانه‌ها بیشتر جوانان کتی ساکن شهرها و کار در کارخانه مشغول شدند و روز به روز از تعداد دامداران کاسته می‌‌شود.

ماذا تعرف عن بلاد العرب فی ایران ؟ (3)

آشنایی مختصر با ایل بزرگ خمسه فارس

مصدر : سایت عرب نت - ه.رضاییان – فسا

واژه خمسه درعربی به معنی پنج است و در اصطلاح این مقاله به معنی پنج طایفه بزرگ خمسه، ایل خمسه که محل اقامت اصلی آنها فارس می‌باشد از پنج طایفه بزرگ به نام‌های عرب، باصری، بهارلو، ایناللو و نفرتشکیل شده اند. هر پنج طایفه که امروزه نام ایل گرفته اند از زمان‌های گذشته بین شمالی ترین  و جنوبی ترین نقطه فارس درکوچ بوده اند و هرکدام دارای سرحدات و گرمسیری مختص به خود بوده اند.

طایفه باصری در سرحدات آباده، دهبید و اقلید، مراتعی سرسبز و آباد دارند، طایفه عرب هم در سرحدات آباده، دهبید، بوانات و..مراتعی مختص به خود دارند و درهمسایگی طایفه باصری همزیستی می‌کنند.

معمولا در طول دو خط موازی باصری‌ها درخط غربی و عرب‌ها درخط شرقی در کوچ حرکت می‌کردند.مراتع باصری همیشه ازمراتع ایل عرب از آبادانی بیشتری برخوردار بودهاست. اما گرمسیر هر دو طایفه از منطقه جهرم تا نزدیکی‌های مرز استان هرمزگان و بوشهرادامه دارد که بیشتر در حوزه شهرهای لار و لامرد پراکنده هستند.

طایفه بهارلو و ایناللو بیشتر در مناطق گرمسیر مانندحوالی جهرم لار و داراب بسر میبردند و امروز هم در همین شهرها ساکن شده اند.

طایفه عرب که امروز به نام ایل عرب می‌شناسیمش زمانی در کوچ پاییزه و بهاره با تمام شکوه و عظمتش با افراد پیر و جوان، زن و مرد، اطفال و سالخوردگان و با همه احشام خشم مانند یک شهر سیار پای پیاده از شمالی ترین نقطه فارس به طرف جنوبی ترین نقطه حرکت می‌کرد و در بین راه با تمام اهالی روستاها و شهرهای موجود در سر راه روابط اجتماعی و فرهنگی خوبی داشتند و در این بین هر دو جامعه کوچ و ساکن روستایی و شهری نیازهای یکدیگر را تامین می‌کردند.

برای تصویر بزرگتر کلیک کنید

اما جورحکام و تخت قاپو رضاخانی (۱) و قهرطبیعت، پیشرفت علم و تکنولوژی، درهم آمیختگی فرهنگ‌ها و عوامل دیگر سبب شد که ابتدا خوش نشین‌ها (۲) و سپس تحصیل کرده‌ها و بدنبال آن‌هابقیه عشایر رو به شهرها آورند و از نعمت جلال و شکوه کوه‌ها، دره‌ها و سرسبزی جنگل، مراتع و دشت‌هابی نصیب گردند و زندگی یکجا نشینی که سستی و رخوت را با خود دارد انتخاب کنند.

ولی ازسویی دیگر اگر از نعمتی محروم شدند به نعمتی دیگر رسیدند.ازآنجا که کوه نشینان همیشه آمال بزرگ دارند فرزندان ایل عرب درشهرها استعداد خود را بروز دادند و با درس خواندن و پشتکار و صداقت ذاتیشان توانستند خیلی زود ره صدساله را بپیمایند و حتی از رقبای شهری خودپیشی بگیرند بطوری که امروزه بسیاری ازنمایدگان مجلس،اطباء، قضات، وکلا، مدیران، روسا، معلمین و کارمندان کشوری و لشکری ازبین همین فرزندان عرب می‌باشند.

امروزه عرب‌های خمسه در شهرهای فارس بخصوص شیراز،فسا، جهرم، لار، مرودشت، داراب، استهبان، نیریز، آباده ،اقلید، دهبید، بوانات، سروستان، ارسنجان، خرمبید و..ساکن شده اند و در دیگر نقاط ایران و جهان عده زیادی از عرب‌ها به ضرورت تحصیل و شغل و..زندگی می‌کنند.

نقشه پراکندگی سکونت ایل عرب خمسه در تصویر زیر قابل مشاهده است. اگر احیانا روستایی بوده که از قلم افتاده از عرب‌های ساکن آنجا عذرخواهیم.

این مختصری بود ازتاریخچه عرب‌های خمسه جهت اطلاع و استفاده عرب‌های عربخانه و سایرعلاقمندان به فرهنگ عرب که هرگونه کوتاهی و نقصان را به بزرگی خودتان و همه عرب‌های خمسه بپذیرید.

علاقات الاهوازیین وجیرانهم (1)

محمدتقي خان بختياري چهارلنگ

مصدر : تاریخ خوزستان از  افشاریه تا دوران معاصر - موسی سیادت

يكي از خانهای مشهور ايل بختياري در دوره‌ي قاجار (فتحعلي  شاه، محمدشاه و ناصرالدين شاه) كه به دلاوري و كارداني معروف بود «محمدتقي خان  بختياري چهارلنگ» (16) می باشد. پدر محمدتقي خان بختياري، عليخان نام داشت كه در  اثر سعايت برادرانش «حسن خان و فتحعليخان» مورد سوءظن دولت قرارگرفت. و طبق يك نظام  وحشيانه چشمهايش را ميل كشيدند. بعد از او حكومت بختياري را به برادرش حسن خان كه  در گرفتاريش دست داشت به پاس اعمال خائنانه‌اش به وي تفويض كردند «محمدتقي خان» و  برادرانش كه در اينموقع طفلي بيش نبودند، در قريه فريدن (اصفهان) پنهان شدند. حسن  خان كه در اين موقع بر تمام قبايل بختياري تسلط پيدا كرده بود، اسكندرخان عموي  محمدتقي خان را با دو نفر ديگر از نزديكانش بقتل رسانيد. و كوشش كرد تا «محمدتقي  خان» و برادرانش را نيز گرفتار و نابود نمايد ولي در اين امر توفيقي حاصل نكرد.  محمدتقي خان طبق قوانين و رسوم قبايل صحرانشين ايران درصدد بود كه به قصاص خون  اسكندرخان و دو منسوب ديگرش «حسن خان» را بقتل برساند تا اينكه در يك فرصت مناسب به  اتفاق دو برادرش «علي نقي خان» و «آبابا خان» بمنظور گرفتن انتقام از يك نقب به  داخل قلعه رسانيدند و «حسن خان» را هنگامي كه مشغول خواندن نماز بود بقتل رسانيدند.  «محمدتقي خان» بمنظور جلوگيري از خونريزي و دشمني خانوادگي و ايجاد صلح و صفا بين  طوايف بختياري بلافاصله بعد از كشتن عمويش «حسن خان» دخترش را به عقد خود درآورد، و  سه فرزند صغير او را به فرزندي قبول كرد. «محمدتقي خان» از خوانين كيانرسي چهارلنگ  باب بود. كه به رشيدخان برادر عليمردان خان نسب مي‌رسانيد. محمدتقي خان در سال  1249ﻫ،ﻕ ـ بر عليه حكومت مركزي قيام كرد، و طولي نكشيد كه تمام خوزستان شرقي و  قسمتي از فارس را بتصرف خود در آورد. و عده‌اي از سر كردگان فارس از قبيل: ميرزا  منصور بهبهاني و ولي‌خان ممسني و جمال‌خان دشتي نيز از او اطاعت كردند. و ضمناً  مبلغ ششصد هزار تومان ماليات دولت را نيز به نفع خود ضبط نمود. فتحعلي شاه قاجار با  اينكه در اينموقع بيمار بود. براي سركوبي او و فرونشاندن طغيان بختياري عازم اصفهان  شد و پس از ورود به اصفهان «محمد ميرزا سيف الدوله» و الله‌يار خان آصف الدوله» را  از اصفهان مامور قلع وقمع «محمدتقي خان» نمود، ولي قبل از آنكه آنها بتوانند به طرف  بختياري لشكركشي كنند فتحعلي شاه در اصفهان در گذشت و مسئله بختياري مسكوت ماند.»  (17)

«در زمان سلطنت «محمدشاه قاجار» شفيع خان بختياري به دستور  محمدتقي خان تمام خطه‌‌ي فارس وكاشان را به تصرف خود درآورد و ماليات و منال ديواني  را به نفع خود ضبط نمود و شاهزاده برادركوچك خود، بهرام ميرزا (معزالسلطنه) را به  حكمراني خوزستان برگزيد و دستور داد تا كار محمدتقي خان را يكسره كند. (1252ﻫ،ﻕ)  «بهرام ميرزا» با پنجهزار سواره و پياده و شش عراده توپ باتفاق «فرهادميرزا» و  «ميرزاموسي» و «ماژور راولينسون» (18) انگليسي جهت سركوبي «محمدتقي خان» عازام  بختياري شد. هنگامي كه خبر لشكركشي «بهرام ميرزا» به سمت بختياري به «محمدتقي خان»  رسيد. «شفيع خان»، را جهت مذاكره و مصالحه به نزد «بهرام ميرزا» فرستاد. «بهرام  ميرزا» پس از دريافت پيغام «محمدتقي خان» ميرزاعليخان أمين آبادي را جهت گفتگو با  محمدتقي خان در معييت «شفيع‌خان» روانه «قلعه تل» نمود و خود باقشون روانه دزفول و  شوشتر شد.» (19)

گفتگوي «ميرزا عليخان أمين آبادي» با محمدتقي خان به جائي  نرسيد. بهرام ميرزا با سپاه فراواني كه جمع‌آوري كرده بود عازم سركوبي «محمدتقي  خان» شد. خان نيز با سپاه بختياري «قلعه تل» را رها نموده در «قلعه منگشت، كه داراي  برج و باروئي محكمي بود مستقر گرديد. شاهزاده قاجار نيز او را تعقيب نمود. سرانجام  چون «بهرام ميرزا» نتوانست كاري از پيش ببرد با صوابديد «ميرزا موسي» و «ماژورر  اولينسون» با خان بختياري مصالحه كرد. و او را با پوشاندن خلعت و دادن يك قبضه  شمشير جواهر نشان به استظهار دولت دلگرم نمود ولي طولي نكشيد كه دو مرتبه بين  «محمدتقي خان» و حكومت مركزي كشمكش آغاز شد. محمدشاه اين بار برادر ديگر خود سلطان  مراد (حسام السلطنه) را مأمور دفع غائله «محمدتقي خان» نمود بين «حسام السلطنه» و  «محمدتقي خان» اين بار با وساطت منوچهرخان (معتمدالدوله) (20) كار به آشتي و مصالحه  انجاميد. اما دو سال بعد از اين اختلاف بالا گرفت و محمدشاه براي آخرين بار  منوچهرخان (معتمدالدوله) گرجي‌تبار كه به تازگي مسلمان شده حاكم اصفهان را مأمور  دفع و سركوبي «محمدتقي خان بختياري» نمود.» (21)

«در آخر ماه نوامبر 1184 ـ محمدتقي خان نامه‌هائي از تهران و  ديگر جاها دريافت نمود كه وي را سخت ناراحت و مضطرب نمود. منوچهرخان (معتمدالدوله)  حكمران اصفهان و بختياري تقاضاي مالياتهاي عقب افتاده بختياري را از «محمدتقي خان»  نميود به همين منظور چند نفر از طرف وي جهت وصول ماليات به «قلعه تل» وارد شده بودند. قبلاً «شاطرباشي» معتمد همراه «شفيع خان» وارد قلعه تل شده بود تا ماليات  عقب افتاده بختياري را كه مبلغ ده هزار تومان بود وصول نمايند. سه هزار تومان از  اين مبلغ بايستي به خزانه شخصي شاه و سه هزار تومان در وجه شخص «معتمدالدوله» و  بقيه مبلغ مذكور نيز مي‌بايست به خزانه عمومي دولت واريز مي‌گرديد. قاعده وصول  ماليات چنين بود كه دريافت اينگونه مطالبات را بعهده خوانين و رؤساي طوايف محول  مي‌نمودند و آنان مختار و مجاز بودند كه به هر نحوي كه صلاح مي‌دانستند اين وجوه را  از رعايا زحمتكش و ساير ماليات دهندگان وصول نمايند.

به اين نكته بايد اشاره كرد كه ماليات از نظر خانها شيوخ و ساير  حكام محلي در اين دوره نوعي باج و خراج بوده از اين جهت بيشتر اوقات رعيت هاي كوچرو  و پيشه‌وران شهري از پرداخت ماليات (باج) به دولت هاي ظالم و حكام فاسد و غير مردمي  خودداري مي‌كردند، و گاهي مجبور به ترك دائمي محـل سكونت خود مي‌شدند. و اين نيز به  پائين آمدن سطح توليد و عقب ماندگي اقتصادي ـ فرهنگي جامعه‌ي عشايري ـ روستائي و  شهري آن دوره كمك مي‌كرد.

«مالياتي كه «معتمدالدوله» بدنام مطالبه ميكرد مبلغ هنگفتي بود  كه جز با زور و شكنجه وصول آن ميسر نمي شد. و اين مسئله بود كه «محمدتقي خان»  نمي‌خواست خود را درگير آن كند. و طوايف بختياري را تحت فشار قرار دهد. لذا سعي  مي‌كرد تا با دفع‌الوقت و به هر طريقي كه ممكن باشد، پرداخت ماليات را به تأخير  بيندازد، كه سرانجام نامه‌اي از برادرش «علي تقي خان» كه بعنوان گروگان در تهران  اقامت داشت دريافت نمود كه به او هشدار داد تا با مأمورين دولت خوشرفتاري نمايد. و  همچنين به وي اطلاع داد كه منوچهرخان (معتمدالدوله) از وي به محمدشاه شكايت كرده و  وي را متهم به داشتن روابط محرمانه با شاهزادگان فراري ايران (22) در بغداد نموده و  تمرد و ياغي‌گري و عدم پرداخت ماليات به دولت را به تحريك آنان دانسته است.» (23)

«ورود اتفاقي يا با نقشه قبلي «سراوستن لايارد» جهانگرد سياسي  انگليس به «قلعه تل» بارقه‌ي اميدي براي «محمدتقي خان بختياري» بود چرا كه تصور  ميكرد ممكن است او از طرف دولت بريتانيا براي كمك به او به اين منطقه اعزام شده  باشد. «محمدتقي خان» از تيرگي روابط ايران و انگليس كه موجب قطع روابط سياسي بين دو  كشور شده آگاه بود و همچنين مي‌دانست كه انگليسيها جزيره خارك را در سال 1838ـ به  تصرف در آوردند و گاه و بيگاه هم زمزمه‌هايي مي‌شنيد كه بزودي قواي انگليس مناطق  عربستان و خوزستان و لرستان را مورد تهديد و تجاوز قرار خواهند داد و او معتقد بود  چنانچه دولت انگليس از لحاظ مالي ونظامي به وي كمك كند مي‌تواند تعداد بيشتري  تفنگچي گرد آوري كرده يك قيام عمومي را عليه شاه تدارك ببيند. او مايل بود كه با  فرمانده انگليسي پادگان خارك «سرهنگ هنل» تماس حاصل كند تا بداند در صورت بروز جنگ  انگليسي‌ها به او كمك خواهندكرد؟ آيا با عقد يك قرارداد مقابل شاه از وي حمايت  مي‌كنند؟ آيا پس پايان جنگ او را بعنوان حكمران مستقل خوزستان به رسميت مي‌شناسند؟»  (24)

«محمدتقي خان» به همين خاطر «لايارد» را روانه خارك كرد تا  تقاضاي او را به اطلاع فرمانده نظامي ساخلو خارك «كلنل هنل» برساند فرمانده انگليسي  پادگان خارك نيز در تاريخ 8/ فوريه/1841ـ مراتب را به شرح زير به «كلنل شل» «كنسول  انگليسي در «ارزروم» عثماني گزارش كرد.

پروفسور گارثويت دركتاب: «بختياري در آئينه‌ي تاريخ «ص 89ـ80»  در مورد شورش و سرپيچي «محمدتقي خان» از دولت مركزي مي‌نويسد: محمدتقي خان به نحو  تألم‌آوري زير فشار حكومت ايران قرارگرفت. و بيش از اين مايل نيست اين همه جور ستم  حكام ايراني را تحمل كند. چنانچه او عليه حكومت مركزي قيام كند. ممكن است با عليشاه  (ظل السلطان) عموي شاه فعلي (محمدشاه قاجار) كه داعيه سلطنت دارد همكاري كند. ولي  هنوز در اين مورد تصميمي اتخاذ نكرده است. دولت بريتانيا نيز حاضر نشد هيچ نوع كمك  مالي نظامي در اختيار «محمدتقي خان» بگذارد. «البته با توجه به شرايط جديد، پس از  عقد معاهده پاريس (1273ﻫ،ﻕ/1235ﻫ، ش) و استقلال افغانستان» در حقيقت هم ايران و هم بريتانيا مايل نبودند كه در خارك با  يكديگر مقابله كنند. و از طرفي سياست آن روز انگلستان ايجاب نمي‌كرد كه خوانين  متنفذ جنوب را براي حفظ استقلال خود ياري دهد.

سياست تقويت رؤساي طوايف از سوي بريتانيا در اواخر قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم  بعد از گسترش نفوذ روسها و ايجاد رقابتهاي سياسي و اقتصادي بين آنها آغاز گرديده  است. اما نبايد فراموش كرد كه به محض تباني با رقيب ديرينه (روسيه) و يا وابستگي  دولت مركزي به انگلستان، دولت بريتانيا حمايت خود را از حكام محلي، (خوانين و شيوخ  منطقه) بر مي‌دارد با لطايف الحيل از قراردادهاي سياسي ـ نظامي و اقتصادي خود با  حكام محلي شانه خالي مي‌كند و شرايط نامساعد را مطرح مي‌كند در حالي كه سياست  استعماريش ايجاب مي‌كند كه همواره همانند بوقلمون رنگ عوض كند. تا به مقاصد شوم خود  كه همانا سرقت منابع طبيعي و ملي و تسخير بازار تجارت و گسترش تا بتواند قدرت و  عظمت خود را در هر زمان و مكان حفظ نمايد. اما بيداري توده‌ي مردم جهان سوم پس از  جنگ جهاني اول و دوم و استقلال هر يك از مستعمرات سابق رفته رفته انگلستان به كشوري  تبديل مي‌شود كه بايد تاوان آن همه ظلم و ستم و فساد استعماريش را بدهد.

هم لايارد و هم «كلنل هنل» متوجه اين نكته بودند كه خان بختياري  در استقلال قلمرو خود از يك مشروعيت كامل برخوردار است. و تمام طوايف بختياري از او  حمايت مي‌كنند و از اين لحاظ درصدد بود كه خود را از يوغ و حيطه قدرت حكومت تهران  رها سازد. و موافقت حكومت بريتانيا را براي كمك به استقلال قلمرو خود در جنوب جلب  نمايد.» لايارد در سفرنامه‌ي خود ـ صفحه (161) مي‌نگارد: «محمدتقي خان تفنگچي هاي  بختياري نيز حسب المعمول در سياه چادر مستقر بودند. در حدود هشت هزار تفنگچي سواره  پياده در دشت مال امير (ايذه) اجتماع كرده بودند اينان از همه طوايف بختياري و  متحدين آنها و قبايل «عرب نشين» خوزستان فراخوانده شده بودند. احضار و اجتماع چنين  جمعيتي از طوايف نيمه وحشي بختياري و عرب بدوي كار بسيار دشوار مشكل به نظر  مي‌رسيد. آنان سوار بر اسبان ممتاز عربي كه بطور دائم مشغول بازي و تمرين تيراندازي  بودند و مرتباً سرودهاي رزمي (هوسه يا اهازيج) مي‌خواندند. و هر لحظه منتطر فرمان  «محمدتقي خان» بودند تا در صورت لزوم قشون «معتمدالدوله أخته» را تار و مار نمايند.  چنانچه «محمدتقي خان» در اين ارتفاعات صعب العبور بختياري به قشون معتمدالدوله گرجي  تبار حمله مي‌كرد بدون شك لشكريانش را قلع وقمع مي‌نمود. ولي چنين اتفاقي رخ نداد.  لايارد اضافه مي‌كند من بارها در قرارگاه محمدتقي خان شاهد و ناظر شعر خواني بودم و  متوجه شدم كه خواندن اشعار و سرودهاي حماسي و رزمي (هوسه) چه تأثير عميقي بر روي  مردم كوه نشين و عرب بجاي ميگذارد و آنان در چنين مواقعي حاضربودند خود را درآب و  آتش بزنند با دشمن مهاجم در هر جا و هر موقع به جنگ و ستيز بپردازند.» محمدتقي خان  مي‌دانست كه در اثر أختلاف بين دولتين ايران انگليسي روابط ديپلماتيك دو كشور قطع  شده و سفير انگليس تهران را ترك گفته است و دو كشور در آستانه جنگ قرارگرفته اند. و  از طرفي اطلاعات واصله به «قلعه تل» حاكي از آن بود كه قواي نظامي انگليس جزيره  خارك در خليج فارس را اشغال نموده و تقريباً درصدد اشغال شهرهاي: شوشتر، شيراز و  لرستان مناطق «عرب نشين» جلگه خوزستان مي‌باشد. ضمناً محمدتقي خان فكر مي‌كرد كه من  (لايارد) يكه مأمور سياسي دولت انگليس حامل دستورهاي محرمانه از كشور خويش مي‌باشم  «نا گفته نماند كه آقاي لايارد، در سفرنامه‌ي خود مأموريت سياسي خود را حاشا كرده  به قول معروف نمي خواهد خورر را لو بدهد. لذا محمدتقي خان اميدوار بود. چنانچه جنگي  بين دولتين ايران و انگليس واقع شود از فرصت استفاده نموده استقلال سرزمين خود را  «بختياري» اعلام نمايد. محمدتقي خان با اينكه رئيس يك طايفه بدوي كوهستاني بود.  انديشه و افكاري نو و مترقيانه داشت و آرزو كه پيشرفت و توسعه فرهنگي مردمش را در  سر مي‌پروراند. من (لارياد) باو گفتم اين آرزوها در صورتي تحقق خواهند پذيرفت كه  تجارت را در حوزه‌ي حكمراني خود گسترش دهيد با ملل پيشرفته و متمدن دنيا وارد داد و  ستد في تجارت شويد. و همچنين ياد ور شدم كه در خوزستان (محدوده بختياري)  فراورده‌هائي از قبيل:
پنبه، نيل و فرش توليد مي‌گردد كه در اروپا بازار پر رونق و خوبي دارد و ممكن است  صدور اين فرآورده ها، بازرگانان و تجار انگليسي را تشويق نمايد كه وارد بازار  خوزستان شوند و در عوض مقداري اثاثيه لوكس و ديگر كالاهاي مورد نياز مردم اين منطقه  را وارد نمايند. محمدتقي خان به من اجازه داد تا در اين مورد به مقامات انگليسي در  خارك اطلاع دهم كه وي حاضر است جاده‌هايي در جهت حمل و نقل مال التجاره و محصولات  بازرگاني خارجي در محدوده‌ي تحت نفوذش احداث نمايد و امنيت اين شاه راه را تضمين  نمايد.» (25)

لايارد، با اين پيامها از جانب «محمد تقي خان» عازم خارك گرديد.  كمي قبل از آنكه لايارد جزيره خارك را ترك گويد قشون دولتي وارد دشت مالمير (ايذه)  شده، معتمدالدوله به مدت چهل روز با محمدتقي خان به گفتگو پرداخت مذاكرات آن دو به  نتيجه نرسيد. معتمدالدوله ناگزير روانه شوشتر گرديد و در آنجا بعضي از خوانين را  دعوت كرد تا با وي ملاقات كنند و به مجرد ورود آنها به شوشتر دستور داد آنها را  دستگير و به زندان انداختند و در همين حين از محمدتقي خان دعوت كرد تا با وي ملاقات  كند. خان بختياري بخاطر ابراز وفاداري، «حسين‌قلي» پسر بزرگش را بعنوان گروگان نزد  او فرستاد و خود از ملاقات با معتمدالدوله خودداري كرد. معتمدالدوله هم در مقابل او  را ياغي دولت قلمداد كرد. چون بيشتر طوايف طرفدار «محمدتقي خان» به اردوگاه  معتمدالدوله پيوستند. سرانجام خان بختياري به نزد «شيخ ثامر» رئيس قبيله بنوكعب  (فلاحيه) پناهنده گرديد. و معتدأخته به قشون خود به تعقيب او پرداخت.» (26)

پناهندگی محمدتقی خان به شیخ  ثامر

لايارد انگليسي در سفرنامه خود از صفحه (181 تا 201) مي‌نويسد:  «من در شوشتر بودم، هواي شوشتر تا اندازه‌اي سالم و آبش از بهترين آبهاي مشروب  ايران بشمار مي‌آيد. در تابستان به علت گرمي فوق العاده هوا بعضي از ساكنين پي  بضاعت شهر دچار بيماري گرمازدگي مي‌شوند. ساكنين شوشتر اغلب عرب نژادند و به زبان  عربي تكلم مي‌نمايند. و بيشتر هم خوي و عادت عربها را دارند. لايارد اضافه مي‌كند  پس از ورود قواي دولتي به فرماندهي منوچهرخان أخته (معتمدالدوله) به شوشتر از ترس  قواي او اهالي شوشتر، بختياريها و لرها از حوالي شهر خارج شده و به مناطق دور دست  نقل مكان كردند. سربازان هم مشغول دزدي و سرقت اموالي مردم شدند! «برخلاف انتظار  مردم تصور مي‌كردند كه نيروهاي نظامي معتمدالدوله جهت ايجاد امنيت به منطقه آمدند  اما خود آنها باعث عدم أمنيت منطقه و تجاوز به جان و مال مردم بيگناه شده‌اند. و  بعد هم منوچهرخان مسيحي گرجي تبار انتظار دارد مردم اين خطه به عنوان رعيت ماليات  پرداخت كنند و از او امرش اطاعت نمايند. چرا كه شاه وقت «ناصرالدين شاه» تمام  ايالات و ولايات را به مزايده ميگذارد و هر كس از درباريان يا أمراء پول بيشتري  بدهد مي‌تواند حكومت آن ايالت يا ولايت را داشته باشد.»

لايارد، ادامه مي‌دهد، سپس طبق اطلاعات واصله «محمدتقي خان»  وارد قلمرو شيخ كعب (فلاحيه) شده بود. و لذا من (لايارد) (27)، هم تصميم گرفتم به  فلاحيه نزد او بروم. از شوشتر با قايق به اهواز كه يك شهر  «عرب نشين» كوچك و در حقيقت دهي است و داراي تعدادي كلبه گلي است كه باشاخ و الياف  درختان ساخته شده‌اند، رفتم. من به اتفاق رفقا وارد  مضيف (مهمانسرا) صاحب قايق شدم و پس از آن عازم فلاحيه (شادگان) گشتم من در زير  آفتاب سوزان در حدود سي مايل رآه پيمائي كردم. راهنما نيز با پاي پياده مرا همراهي  مي‌نمود. قبل از غروب آفتاب وارد دهستان «كريبه» شديم كريبه دهي بزرگ در كنار رود  جراحي است و اهاليش در كپرها و الونك‌هاي كلي كه با چوب و الياف درختان ساخته شده  زندگي مي‌كنند. پس از اينكه وارد «كريبه» شديم به مضيف شيخ كه سيدي بود رفتيم. نيمه  هاي شب سيد پيغامي از «شيخ ثامر كعبي» رئيس قبيله بنوكعب دريافت داشت كه مي‌بايست  تمام اهالي هر چه زودتر خانه‌هاي خود را ترك نموده و به آنسوي رودخاته جراحي كوچ  نمايند. و هم زمان دستورات مشابهي نيز به سكنه فوقاني رودخانه ابلاغ گرديده بود.

حمايت از پناهنده به قیمت آوارگی

اطلاعات رسيده حاكي از آن بود كه «محمدتقي خان» شب گذشته با  عده‌اي سوار و تفنگچي بختياري از رود جراحي گذشته و در سه مايلي روستاي كريبه مستقر  شده است. و همچنين «معتمدالدوله» با قشون و تجهيزات نظامي فراوان از شوشتر حركت  كرده و خان بختياري را تعقيب مي‌نمايد. «شيخ كريبه» از افشاي اين مطلب خودداري  نموده و وانمود مي‌كرد كه محمدتقي خان اصلاً وارد قلمروكعب نشده و در بين راه به  مناطق كوهستاني بختياري مراجعت كرده است. لايارد در ادامه‌ي مأموريت سياسي خود  اضافه مي‌كند: كريبه وضع آشفته اي داشت زنان و مردان هركدام به سهم خود مشغول جمع آوري اثاثيه خود بودند. تمام اهالي كپرها را خراب نموده و  با چوب آنها كلك (چلچ) مي‌ساختند و با وسايل خانه و اطفال نيمه برهنه روي وسايل  نشسته و شعرهاي حماسي (يزله ـ هوسه) مي‌خواندند. و بدين ترتيب از پناهنده خود حمايت  مي‌كردند. ساكنين قسمت بالاي رودخانه هم طبق دستور «شيخ ثامركعبي» قايقهائي ساختند  و اموال احشام! خود را بدانسوي رودخانه منتقل مي‌نمودند. بسيار نگران و مضطرب بنظر  مي‌رسيدند. و منتظر ورود و حمله سربازان «معتمدالد وله» بودند. تمام سدها و آب  بندها را شكسته بودند و آب سراسر بيابان را فرا گرفته (مانع طبيعي) و هيچ سواره  نظام قادر به عبور از آن منطقه باتلاقي نبود با اين ترتيب من ديگر نمي تو انستم  سواره به مسافرت خود ادامه دهم و شيخ «كريبه» نيز موافقت نكرد من مسيحي وكافر را  همراه با زن بچه اش بهمراه ببرد. او آخرين فردي بود روستاي كريبه را ترك نمود.  همزمان با اين كوچ عمومي بدستور «شيخ ثامر» تمام سدها و آب بندها را شكسته و  محصولات غله و كشتزارها را آتش زده بودند من نيز توانستم «كلكي» براي خود بسازم و  خود را به آنسوي رودخانه برسانم. پس از رسيدن به «مضيف» (شيخ ثامر)، را ديدم كه شيخ  ثامر مانند ساير شيوخ عرب تشريفات لازم را رعايت مي‌نمود. او در قسمت فوقاني مضيف  بر روي فرش قشنگي نشسته و بر چند مخده (تكيه گاه) كه برر وي هم چيده شده تكيه زده و  ساير شيوخ و رؤساي قبايل بر روي نمدهائي كه دور تا دور مضيف گسترده شده در چند  قدمي‌اش نشسته وعده‌اي از مستخدمين وگارد محافظ مسلحش نيز در برابرش ايستاده بودند.  بدون ترديد او يكي از شيوخ متنفذ عرب اين منطقه بود. چرا كه تجارت و داد و ستد  خارجي را در قلمرو فرمانروائيش رونق داد. و از تجار و بازرگانان خارجي حمايت  مي‌كرد. كانالها و نهرهاي متعددي حفر نموده و كشاورزي را توسعه داده و بندر محمره  (بندرخرمشهر) (28) را بنا به پيشنهاد نماينده‌اش «شيخ جابربن مرداو» بندري آزاد  اعلام كرده و درهاي آنرا بر روي بازرگانان خارجي باز نموده و كالاهائي كه وارد اين  بندر مي‌شدند نه تنها در دسترس اهالي خوزستان قرار مي‌گرفت. بلكه به قلمرو عثماني  نيز صادر مي‌شد. با اين ترتيب بندر تجارتي بصره از رونق افتاد و عايدات دولت عثماني  از اين طريق رو به كاهش نهاد و بابعالي (دربارعثماني) براي جلوگيري از نقصان درآمد  خود لامحاله به بندر محمره (خرمشهر) حمله برد. و آنجا را بمباران كرد و دولت ايران  را تهديد به جنگ نمود. و كمي بعد هم ادعاي مالكيت محمره و ديگر جزاير كناره‌ي  رودخانه كارون، حفار و شط‌العرب (اروندرود) را نمود.»

هنگامي كه از شيخ ثامر خواستند كه مرا براي ديدن «محمدتقي خان»  كه به قلمرو او پناهنده شده ببرد. او به «الله» سوگند ياد كرد كه از محمدتقي خان  خبري ندارد و اظهار داشت قرار بود كه خان بختياري به فلاحيه بيايد ليكن بعدها  بدلايلي از تصميم خود منصرف شده و ترجيح داده كه به كوهستانهاي بختياري در محل  أمن‌تري پناه ببرد. من حدس زدم كه شيخ ثامر حقيقت را نگفته است. و تصميم گرفتم كه  در آنجا بمانم تا از مخفيگاه «محمدتقي خان» اطلاعي بدست بياورم عصر آن روز با نهايت  تعجب ديدم «ميرزاقواما» حكمران بهبهان و دوست قديمي‌ام به اتفاق «محمدعلي خان» رئيس  طايفه «نوئي» كه او را هم از قبل مي‌شناختم وارد مضيف شيخ ثامر شدند. و گفت مراهم  مانند محمدتقي خان» ياغي دولت قلمداد نمودند. و پسرم را نيز دستگير و زنداني  نمودند. روز بعد كه به بازار فلاحيه رفته بودم «آعزيز» يكي از منسوبان «محمدتقي خان  بختياري» را با لباس عربي در فلاحيه ديدم كه مشغول خريد بود. از او مخفيگاه  «محمدتقي خان» را پرسيدم او مرا راهنمائي كرد. خان از ديدن من خوشحال شد. روز بعد  خان نامه‌اي توسط من براي «شيخ ثامر» فرستاد و مرا بعنوان رابط مورد اطمينانش به وي  معرفي نمود. وقتي با شيخ ثامر ملاقات نمودم از اينكه با اداي سوگند از مخفيگاه  «محمدتقي خان» اظهار بي اطلاعي كرده بود شرمنده به نظر مي‌رسيد. و براي توجيه  اعمالش گفت: كه بخاطر جلوگيري از حمله قواي دولتي به قلمرو كعب ناچار بود كه در اين  مورد به كسي چيزي نگويد. او اظهار داشت كه حتي قرارگاه‌خان بختياري نيز از اهالي  فلاحيه مخفي نگاه داشته شده است شيخ در پايان مطالبش افزود چنانچه معتمدالدوله  بخواهد به زور محمدتقي خان را تسليم نمايد. لامحاله با تمام قدرتش از وي حمايت  خواهد نمود. شيخ ثامر گفت: كه سرزمين فلاحيه تسخير ناپذير است و قواي دولتي قادر به  پيشروي نيست چرا كه سيلاب تمام سرزمينهاي مجاور را فرا گرفته است. در اين موقع  دستجاني از طوايف و قبايل كعب در حالي كه پرچمهائي در دست داشتند با آواي دهُل و  كُرنا وارد فلاحيه مي‌شدند و مرتب سرودهاي رزمي و حماسي مي‌خواندند «ثامر شعله  سوزاني»، «ثامر شير جنگي است» در اين موقع جعغر عليخان يكي از محارم «معتمدالدوله»  باتفاق چند تن از مقامات ايراني براي تهديد «شيخ ثامر» وارد فلاحيه شدند. من هم در  آن مجلس حضور داشتم «جعفر عليخان» شيخ ثامر را بخاطر اينكه ورود محمدتقي خان را به  قلمرو خود انكار كرده بود سرزنش كرد، و او را از خشم و انتقام «معتمدالدوله» بر حذر  داشت. و اظهار نمود كه محمدتقي خان ياغي دولت است و بايستي هر چه زودتر تسليم  مقامات دولتي گردد. گروه انبوهي از مردان مسلح در اطراف مضيف گرد آمدند، درحالي كه  هلهله مي‌كردند و شمشيرهايشان را در هوا تكان مي‌دادند و با تفنگهايشان شليك هوائي  مي‌نمودند و به مقامات ايراني (عمال معتمدالدوله) بدوبيراه مي‌گفتند. جعفر عليخان  كه مانند ساير دولتمردان ايراني در آغاز ورود لاف گزاف مي‌زد و سخنان درشت مي‌گفت  باديدن آن همه مردانه مسلح لحن خود را تغيير داد و روش مسالمت آميزتري درپيش گرفت و  بدون أخذ نتيجه به قرارگاه منوچهرخان (معتمدالدوله) مراجعت نمود. هنگامي كه  معتمدالدوله متوجه شد كه نمي تواند «شيخ ثامر» را مجبور نمايد كه خان بختياري را  تسليم نمايد. لاجرم با قشونش به طرف فلاحيه حركت نمود و در دوازده مايلي شهر اقامت  نمود ليكن معتمدالدوله باداشتن آنهمه قشون و تجهيزات قادر نبود كه خود را به فلاحيه  برساند. چرا كه سدها شكسته شده و تمام زمينهاي مجاور فلاحيه را آب فرا گرفته بود.  شدت گرما شيوع بيماري مالايار و عدم امكان توسل به زور معتمدالدوله را مجبور كرد تا  چاره‌اي بينديشد. لامحاله «شفيع خان» همراه نامه‌اي به نزد «محمد تقي خان» اعزام  داشت. در آغاز شيخ ثامر با رفتن «شفيح خان» به نزد محمدتقي خان مخالفت كرد ولي  بعدها بخاطر اينكه ممكن است اين ملاقات از خرابي قلمرو كعب جلوگيري كند موافقت  نمود. معتمدالدوله باز هم از محمد تقي خان خواست با وي ملاقات كند، و با اعزام  «سليمان خان» برادر زاده معتمدالدوله نزد خان بختياري به او اطمينان داد كه نه تنها  از مجازات درامان خواهد بود بلكه نزد شاه وساطت مي‌كند، تا او را در سمت حكمران  بختياري و خوزستان ابقاء نمايد. «محمدتقي خان» با وجود مخالفت «شيخ ثامرخان» و  اعتراض شديد برادران و خانواده‌اش روانه‌ي اردوگاه دولتي شـد. ولي به محض ملاقات با  معتمدالدوله أخته، او را ياغي دولت قلمداد كرده و دستور داد وي را زنداني كردند و  به دنبال اين رويداد «شيوخ عرب» و خوانين بختياري تصميم گرفتند كه به اردوگاه  معتمدالدوله شبيخون بزنند و محمدتقي خان را آزاد كنند و گر چه با اين شبيخون  توانستند تعدادي از خوانين بختياري را كه در زندان بودند آزاد كنند. ولي نتيجه آن  موفقيت آميز نبود. چرا كه محمدتقي خان همچنان در اسارت «معتمدالدوله» باقي ماند.  اما برادرش «آكريم» توسط مردان مسلح آزاد گرديد بعدها نيز در پي حملات عربها  معتمدالدوله ناگزير به عقب نشيني شد و به شوشتر مراجعت كرد.» (29)

«شفيع خان نيز توانست به موقع از قرارگاه معتمدالدوله فرار  نمايد. و از طرفي يكي از برادران عليرضا خان بنام «أسدخان» كه از طرف معتمدالدوله  به جاي «محمدتقي خان» به حكومت بختياري منصوب شده با عده‌ي زيادي از سربازان به قتل  رسيدنـد. «شيخ ثامر» كه تحويل بختياريان را ننگ مي‌دانست به بختياريها گفت، از  فلاحيه خارج شوند، تا بدست دژخيمان معتمدالدوله كافر نيفتند. كريم خان (آكريم)  برادر كوچك محمدتقي خان و شفيع خان از خويشان او در كوهستانهاي بختياري بدست خوانين  بهمئي دست نشانده معتمدالدوله كشته شدند و زنان و فرزندان آنان گرفتار و به شوشتر  نزد معتمدالدوله جلاد فرستاده شدند. تنها «علينقي خان» و چندتن ديگر توانستند خود  را به تهران برسانند و در توپخانه بست بنشيند. «محمدتقي خان» چندي در ميدان توپخانه  زنداني تا به سال 1270هـ در همانجا درگذشت.» (30) «بعد از محمدتقي خان، عليرضاخان  به جاي او به رياست طوايف كيانرسي بختياري برگزيده شد.

ماذا تعرف عن بلاد العرب فی ایران ؟ (2)

قرية مغوه

المصدر :منتدی عرب الجزر و الساحل الشرقي للخليج

هذا البحث عبارة عن معلومات عامة عن قرية " مغوه " في الساحل الشرقي للخليج العربي , مأخوذ من أكثر من مصدر باللغة العربية ومصادر أخرى باللغة الفارسية ترجمتُها إلى العربية , مدعمة بصور عن المنطقة ,, نرجوا من الإخوة القائمين على هذا المنتدى الفاضل التحقق من صحة المعلومات وتبيين الخطأ والصواب . للمعلومية , لم أسهب في تاريخ حكم قبيلة المرازيق لهذه المنطقة ولا عن الاحداث التي حصلت فيها إبان حكمهم لها ,, فذلك يحتاج إلى موضوع آخر مستقل .

مُغُوُه ( مقدمة ) :
مغوه بضم الميم والغين والواو، وسكون الهاء، قرية كبيرة جامعة، تـتبع البلدة المركزية (لنجة) (بالفارسية: بخش مرکزی شهرستان بندر لنگه) ، التابعة لـ مدينة لنجة في محافظة هرمزگان في جنوب إيران. وهي مقر حكم قبيلة المرازيق وتقع على ساحل الخليج العربي ، وشرقي جبل حسينة المسمى بـجبل اليارد بمسافة سبعة كيلومترات.

حدود مغوه :
من الشمال صحراء جفر مسلم ، و من الجنوب الخليج العربي ، ومن الغرب قرية جارك ، و من الشرق تنتهي بقرية كافرخون "گافرغان "(دوان الغربية) و جبل حسينة المسمى بـجبل اليارد.

السكان :
بلغ عدد سكان هذه القرية حسب تعداد السكان لعام 2006 للميلاد، (13287) نسمه من أهل السنة والجماعة وعلى المذهب الشافعي. وكذلك بعض السكان من الحنابلة، ينطقون اللغة العربية. لديهم ستة مساجد.
«مغوه» قرية عامرة، بها المرافق العامة كالماء، والكهرباء، والهاتف والبريد، وكذلك بها المؤسسات الحكومية كالمدارس، ورياض الأطفال، والبنوك. يمتهن سكان مغوه يالتجارة، و الزراعة لديهم حوالي الف نخلة ، وأراضي شاسعة لزارعة البر و الشعير.

الآثار التاريخية :
هناك آثار لحصن كبير المسمى بـقلعة الشيخ سلطان ، تقع في شمال القرية، وكذلك آثار لحوالي 500 منزل مبني بعضها بالأحجار والأسمنت والجص، وبعضها الآخر مبني بالحجارة و الطين المسلح بالتبن.

صورة حديثة لقصر الشيخ سلطان المرزوقي في ( مغوه )

حصن المرازيق:
أو بما يعرف بـ ( قلعة الشيخ سلطان المرزوقي ) ، تاريخ البناء الأصلي مجهول ، لقد حكم الشيخ سلطان بن احمد بن راشد المرزوقی مابين عامي 1328 – 1370 للهجرة.
ويبدو أن تاريخ بناء القلعة أقدم من هذا التاريخ بكثير. ويُعتقد من أن أول من شرع في بناء القلعه هو (الشيخ راشد بن حسین بن محمد بن سلمان المرزوقی) والشيخ سلطان بن احمد أكمل البناء في ما بعد.
وقيل أيضاً أن ( الشيخ سلیمان بن محمد بن سلیمان بن محمد المرزوقی ) الذي حكم البلاد مابين عامي 1225 – 1280 للهجرة هو الذي شرع في بناء القلعة.
وتقف القلعة شامخةً شموخ الجبال على هضبة مرتفعة في شمال بلدة (مغوه) وتحكي التاريخ الناصع لهذه البلدة وحكامها من آل المرازيق الذين كان لهم صولات وجولات في الأزمنة الغابرة في تلك الأمكنة البعيدة، وكانو يحكمون بالعدل والإنصاف، لذلك ذاع صيتهم في كل مكان.
ويقف هذا الحصن ببرجه الفريد بعد أن هجروها اصحاب الأصليون شاهداً على زمناً مضى وأنقضى على حكم العرب الذين حكموا منطقة شاسعة من أرض فارس المسمى بــ بر فارس في الساحل الشرقي للخليج العربي.

خان بستك يزور شيخ المرازيق:
عندما استقر المرازيق في قرية مغوه اتفقوا جميعاً على أن يكون كبيرهم راشد بن مطر حاكماً عليهم، ويدير شؤونهم، ومن تلك الأيام أصبح يدعى بالشيخ راشد المرزوقي.
وفي نفس العام لَمَّا عَلِمَ خان بستك العباسي الهاشمي ** ( لا أعلم في عهد أي من حكام بستك العباسيين استقرت قبيلة المرازيق في الساحل الشرقي للخليج العربي ) ** , بقدوم قبيلة المرازيق إلى بر فارس ، جاء إلى قرية مغوه فأستقبله الشيخ راشد بن مطر وأكرم ضيافته.
عندها فوض اليه حاكم بستك العباسي , حكم جزيرة ( فرور ) والقرى المجاورة لقرية ( مغوه ) وهنّ كالتالي :

قرية دوان الغربية
قرية حسينة
قرية راولو
قرية سورو
قرية عرمك
قرية جفر مسلم
و قرية كورستون

المصادر والمراجع.

المراجع العربية :
كتاب (تاريخ لنجة) , للمؤلف " السيد الشريف حسين بن علي بن احمد الوحيدي الخنجي العباسي الهاشمي " ، الطبعة الثانية دبی: دار الأمة للنشر والتوزیع، ۱۹۸۸ للميلاد.
كتاب (صهوة الفارس فی تاریخ عرب فارس) , للمؤلف "عبدالرزاق محمد صديق" ، الطبعة الأولى ، الشارقة: ۱۹۹۳ للميلاد.
كتاب (كُوخِرد حَاضِرَة اِسلامِيةَ عَلي ضِفافِ نَهر مِهران) , للمؤلف " محمد بن يوسف الكوخردي "الطبعة الثالثة ،دبى: سنة ۱۹۹۷ للميلاد.
كتاب ( عرب فارس ) للمؤلف " محمد بن دخيل العصيمي "، الطبعة الأولى، الدمام , المملكة العربية السعودية : مطابع الشاطیء الحدیثة، 1418 للهجرة.
كتاب ( تاريخ عرب الهولة ) , للمؤلف " محمد بن غريب بن حاتم المنصوري "، الطبعة الأولى، القاهرة: دارالعرب للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۹۹۷ للميلاد.
كتاب ( تاريخ لنجة ) , للمؤلفة " الشيخة كاملة بن الشيخ عبدالله القاسمي ", مکتبة دبی للتوزیع، دولة الإمارات العربية المتحدة: ، الطبعة الثالثة، سنة ۱۹۹۳ للمیلاد.

المراجع الفارسية :
كتاب ( تاريخ جهانگيريه ) , للمؤلف السيد محمد أعظم خان البستكي العباسي الهاشمي, طهران، طبعة سنة 1339 خورشيدى. (فارسي).
كتاب ( نادر البيان في ذكر انساب بني عباسيان ) للمؤلف " السيد عبد الرحيم بن مصطفى بن محمد زمان العباسي الهاشمي " رحمه الله , طبعة دولة قطر : سنة 1977 للميلاد. (فارسي).

حكام محلي رامز (رامهرمز)

نویسنده : موسی سیادت

منبع : «تاريخ خوزستان» از افشاريه تا دوران معاصر

بابن و هوسه كه در دوره حكومت ناصر الدين شاه قاجار به خوزستان سفر كرده‌اند در سفرنامه‌ي خود در مورد حكام اين متطقه مي‌نويسند: « اعراب مسلمان زماني كه خوزستان را تصرف نمودند. رامهرمز را هم فتح كردند. و هنگامي كه امير تيمور طرف شيراز مي‌رفت و از آنجا عبور كرد شهر را خراب و اهالي آنجا را قتل عام نمود. از آن زمان تا كنون (دوره‌ي ناصر الدين شاه) رامهرمز از مدنيت خارج بوده و اكثر ساكنين آن بافت عشايري دارند.»

در اين وقت حاكم رامهرمز «شيخ عبدالله بن مرزوق» (امير عبدالله شريفات) نامي است. كه سردار ظفر بختياري در يادداشت‌هاي خاطرات خود ـ صص 175ـ 176 در مورد «شيخ عبدالله» مي‌نويسد: «نيم قرن پيش (1267هق) «مير عبدالله» رئيس طايفه شريفات با «رعيد بن هليل كعبي» همدست و ياغي شدند. حشمت الدوله (حاكم عربستان)(خوزستان) رضاقلي خان را با پانصد سوار به سركوبي «مير عبدالله» نزديك [185] رامهرمز فرستاد همچنين نيروي كمكي دولتي فوج همدان هم به سركردگي «حسام الملك» نزديك «بنه مير عبدالله» بودند سوار بختياري كنار رود جراحي اردو زده «مير عبدالله» پيغام دادند كه بيا نخوت و غرور از سر بنه و مطيع دولت شو، پاسخهاي سخت و دشوار مي‌داد. ولي پيش «حسام الملك» از در صلح و مسالمت حرف مي‌زد. تا اين كه چندين بختياري بي آنكه «رضاقلي خان» بداند سوار شده و از آب عبور كردند. براي غارت ايل عرب شربفات «رضا قلي خان» نيز به هيجان آمده لاجرم سوار شده و با سواران از آب گذشته حمله بردند به خانه ميرعبدالله، جنگ سختي بود. اعراب هم خود پايداري كردند. ولي تاب مقاومت نياوردند و شكست خوردند سواران رضاقلي خان و دولتي ريختند به خانه «شيخ عبدالله» و هر چه بود به يغما كردند بسياري از رؤساي عرب كشته شدند. «امير عبدالله» حاتم دوره‌ي خود نود سال عمر كرد.»

بابن و هوسه نيزر در سفرنامه‌ي خود به جنوب مي‌نويسد « اغلب اوقات بختياري‌ها به واسطه پيش‌كشي‌هاي به حاكم عربستان می‌دهند حكومت رامهرمز را از «شيخ عرب» مي‌گيرند. حكومت فروختن و طايفه بخشيدن رسم ايران است كه به پيش كشي مي‌گيرند و يك شخص يا يك ولايت و حكومت يا يك طايفه را مي‌فروشند. آنگاه شخص والي يا حاكم «ايلبيگي» مختار به جان و مالي اهالي است. حكامي كه از تهران ماموريه ولايت هستند. رسمشان اين است كه در ميان قبايل و طوايف نفاق مي‌اندازند و از اين كار دو فايده مي‌برند. يكي آن كه به دولت مركزي تهران چنين معلوم كنند كه فلان طايفه ياغي شده بود و ما فلان مبلغ خرج كرديم و چه قدر زحمت كشيديم تا آنها را تابع ساختيم فايده ديگر اين كه در اين اختلاف خودشان فايده كلي را مي‌برند. و با هر طايفه‌اي كه به طايفه ديگر غلبه كرد در تقسيم غنيمت شريك هستند. «فرّق تسد» چنانه نفاق ما بين بختياريها و عربهاي رامهرمز حالا سه سال كه امتداد پيدا كرده است. عرب‌هاي بومي «جلگه نشين» توانستند بختياريهاي كوه نشين را از حدود رامهرمز دوانيده و خود مالك شوند.

شهر رامهرمز در ظرف اين سه سال نه قسمت از ده قسمتش خراب شده است و كوچه‌ها و خانه‌ها را شخص ويران مي‌بيند. از يكي از اهالي رامهرمز پرسيدم قبل از جنگ اخير بومي‌هاي شهر (منظور عربهاي شريفات)، با بختيارها سكنه‌ي اين شهر چند نفر بوده‌اند؟ گفت «بسيار!» لفظ بسيار لغت مجهولي است كه چيزي معلوم نمي‌شود. اما آنچه ما خودمان به نظر دقت ملاحظه نموديم جمعيت اين شهر از چهار تا پنجهزار نفر بيش‌تر بوده است.

این شهر باغ‌های فراوان دارد و با انواع میوه مانند: «نارنج، لیمو، پرتغال، انجیر، انار و تاک (انگور)» دیده می‌شود اراضی رامهرمز مستعد هر نوع کشت و زرع است. و این جلگه مشروب به چندین رودخانه بزرگ و کوچک است که از کوه‌های اطراف جاری است در صحرای رامهرمز، آهو و دراج به قدری زیاد است که یک نفر شکارچی صباح که از خانه بیرون می‌آیند بعد از دو ساعت ممکن است که بیست قطعه دراج و دو سه آهو صید نماید. دراج در رامهرمز همان قدر زیاد است که گنجشک در سایر جاهای دیگر، در قله‌های اطراف برف دائمی موجود است. قبل از حكومت منوچهرخان (معتمدالدوله) در عربستان (خوزستان)، اعراب رامهرمز بيش‌تر از ده هزار خانوار بودند و مشهور به طايفه «آل‌خميس»‌اند در اين اواخر شيخ قبيله «ايباره بن شيخ سلطان بن شيخ مسلط» بوده، و «شيخ سلطان» را خود نگارنده (بابن و هوسه) در سال 1277هق ديده و بيشتر اطلاعات را از خود او تحصيل كرده‌اند. «آل‌خميس » چادرنشين هستند و زمستان و تابستان در زير سياه چادر سكني دارند.»

هانري فيلد در كتاب «مردم شناسي ايران» مي‌نويسد « الخميس در منطقه رامهرمز و فلاحيه زندگي مي‌كنند و در حدود سال 1840 افراد اين قبيله از حوالي حويزه و غرب كارون « به سرپرستي شيخ خميس الاشرم از قبيله بنو تميم » مهاجرت كرده‌ند.

سكونت اوليه آنها با خويشاوندان يعني تيره «الغزي» در ساحل غرب رود كارون در روستاي «الغزاويه» بوده است. عامل اصلي مهاجرت شاخه‌ی الخميس از الغزي اختلافي است كه بين الغزي از يك سو آل مشعشع (حكام حويزه) از سوی ديگر رخ داده و باعث كوچ «شيخ خميس الأشرم» و همراهان به منطقه‌ی «عين البرده» رامهرمز گرديد. اين طايفه در بيش‌تر اغتشاش‌هاي خوزستان از جمله در آشوب‌هايي كه بهنگام فتنه افغان‌ها در خوزستان پديد آمد شركت داشته‌اند. و اين بار نادرشاه در بهار سال 1142 ھ‌ق خود را براي رفع آن غائله از راه فارس و كهگلويه به رامهرمز رفت و شيخ آل‌خميس را سركوب كرد. و «ناصر بن حميدان» شيخ آنها را به خراسان فرستاد.» طايفه آل‌خميس تا حدود سال 1193ھ‌ق زير نظر شيوخ همان طايفه بطور مستقل اداره مي‌شد. ولي از اين سال به بعد قبيله «بنوكعب» كه از حدود سال 1180 در فلاحيه (شادگان) و محمره (خرمشهر) قدرتي بدست آورند. و چون در سال 1257ھ‌ق دست شيوخ بني‌كعب از نواحي شرقي و جنوب شرقي خوزستان كوتاه شد «آل خميس» خود را از تابعيت آن قبيله بزرگ بيرون كشيدند. جمعيت آل خميس در زمان قدرت آن طايفه به هفت تا ده هزار خانوار مي‌رسيد.»